صندوقچه

درود بر همه دوستان، من خبرنگار اقتصادی و گردشگری هستم با توجه به رشته تحصیلی و همچنین علاقه خودم سعی می‌کنم مطالب اقتصادی و گردشگری نوشته شده توسط خودم را برای مطالعه شما بزرگواران منتشر کنم.

فرابورس چیست؟
نویسنده : عماد عزتی خراسانی - ساعت ٧:٢٢ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/۳/٦
 

طبق تعاریف تجاری، بازارهای مالی جهان به بورس و فرابورس تقسیم شده اند. این نوع بازار یعنی فرا بورس در ابتدای سالهای دهه هفتاد میلادی در کشورهای صنعتی و مدرن آن زمان شکل گرفت، اگرچه گاهی اوقات فرا بورس از بورس اصلی پیشی گرفته است و بازدهی بهتری را در کارنامه خود به ثبت رسانده است اما جالب است بدانیم بطور کلی فرابورس بازاری بدون مرکزیت مشخص است که شرکت کنندگان آن از طریق سیستم های مخابراتی یا دنیای صفر و یک با یکدیگر در ارتباط هستند. این گروه از معامله گران با توجه به توسعه ارتباطات در جوامع مدرن تجاری توانستند به خرید و فروش سهامهای مورد نظرشان بدون حضور در مرکزی خاص اقدام کنند.

 

انواع بورس

  1. بورس اوراق بهادار: همانطور که از اسم این بورس پیداست اوراق بهادار در آن مورد معامله قرار می گیرند.
  2. بورس اسعار (ارز): در این نوع بورس پول کشورهای دیگر (ارز) مورد معامله قرار خواهد گرفت این معاملات طبق نوسانات بازار بین المللی و با توجه به قدرت اقتصادی و نظامی مالی کشورها انجام خواهدشد.
  3. بورس کالا: این بورس بازار منظمی است که در آن کالایی معین معامله می شود مثل بازار بورس طلای نیویورک یا بازار بورس پشم استرالیا

مزایای بورس کالا

شفافیت در بازار : این امتیاز باعث ایجاد رقابت سالم در بازار عرضه و تقاضا می شود.

استاندارد کردن کالاها: بدون تردید شرکت ها برای ورود به بورس باید از شرایط خاصی برخوردار باشند که یکی از آنها مربوط به استاندارد بودن محصولاتشان است به همین دلیل با ایجاد بورس کالا ناخودآگاه به استاندارد سازی کالاها بیشتر توجه خواهد شد.

اشتغالزایی: با پیدایش بورس کالا و تثبیت عرضه و تقاضا در این مرکز تولید کنندگان می توانند برنامه بهتری برای آینده کاری خود داشته باشند و سرمایه گذاری های دقیق تری برای توسعه کارهای تجاری خود انجام خواهند داد که در نهایت به امنیت شغلی و اشتغالزایی منجر خواهد شد.

افزایش کارآیی و بهبود شبکه های توزیع : با حضور شرکتها و محصولاتشان در بورس کالا آنها از میزان تولید و البته از تقاضای موجود بازار به خوبی اطلاع خواهند یافت و می توانند بهبود مناسبی برای شبکه های توزیع خود برنامه ریزی کنند و از انباشت کالاهایشان در نقطه ای خاص جلوگیری کنند. در واقع با این رش مدیریت توزیع کاملا حرفه انجام خواهد گرفت.

برخورداری تولید کنندگان از قوانین حاکم بر بورس دیگر ارمغان تشکیل و حضور در بورس کالاست به این معنی که تولید کنندگان می توانند از تضمین فروش کالاهایشان اطمینان داشته باشند و خریداران هم می توانند بدون نگرانی نسبت به تهیه مواد مورد نیازشان اقدام کنند. چون عرضه کننده و خریدار هردو از میزان کالای تولیدی و نیاز جامعه با خبر هستند.

 

 سهم چیست؟

اگر اهل بورس و بورس بازی هستید و سرمایه خود را در این زمینه به کار گرفته اید بدون تردید با کلمه سهم نیز برخورد کرده اید و گاهی اوقات هم بارها و بارها در طول روز از این کلمه استفاده کرده اید اما آیا به اصل موضوع توجه کرده اید و از خودتان پرسیده اید که این کلمه سهم چیست؟ آیا همین برگه ای که در دستتان است را سهم می گویند؟

شاید تعبیر کاملا ساده سهم همین برگه دست شما باشد اما سهم وقتی سهم می شود که شرکتی با تقسیم سرمایه خود به تعداد مساوی آن را در بورس عرضه کند که هر واحد را سهم می گویند. قیمت پایه سهم در ایران یک هزار ریال است که خریداران می توانند با توجه به میزان توان مالی خود اقدام به خرید تعدادی از ان کنند و در بازار سرمایه کشور وارد شوند و به قول معروف سهامدار شرکتی باشند.

اما این سهمی که در دست شماست به گروههای مختلفی تقسیم خواهد شد که مهمترین آنها عبارتند از سهام عادی و سهام ممتاز. در دنیای اعداد و ارقام بورسی هر یک از این موارد تعریفی خاص خود را دارند و البته کارکردی متفاوت هم که آنها را از هم مجزا می کند نیز خواهند داشت. سهام عادی در واقع همان برگه در دستان خریداران است که با توجه به توان مالی خود بخشی از سهام شرکت مورد نظرشان را خریداری کرده اند. این سهام هر زمان که مالک آن بخواهد قابل فروش است اما قیمت آن متاثر از شرایط اقتصادی کشور و البته شرکت صاحب آن است گاهی اوقات روی پله صعود سبز رنگ است و گاهی هم مشکلات اقتصادی شرکت و البته جامعه آن را روی تابلوی بورس قرمز می کند.

از طرف دیگر بحث سهام ممتاز مطرح می شود این سهام در رتبه بالاتری از سهام عادی قرار گرفته و سود آن تضمین شده است  بنابراین رنگ قرمزی برای این نوع سهام در کار نیست . اما طبق قوانین حاکم بر بورس و جهت رعایت حقوق معامله گران بورس هیچ شرکتی که در بورس پذیرفته می شود حق استفاده از آن را ندارد و باید همه سهام خود را به صورت کاملا یکسان در اختیار خریداران قرار دهد. سهام ممتاز اینگونه است که گفته می شود مثلا سود آن ده درصد ارزش اسمی سهام خواهد بود حالا اگر قیمت سهامی 3000 ریال باشد یعنی 300 ریال سود این سهام است که از طرف شرکت تضمین شده و قابل پرداخت است.

قیمت سهام چگونه مشخص می شود؟

حالا که سهامدار شده اید و برگه سهامتان را در دست دارید تا به حال فکر کرده اید که قیمت سهمی که خریده اید چگونه مشخص شده است؟ اگرچه هر یک از این سهام های ارایه شده در بورس دارای ارزش پایه مشخصی هستند ولی طبق سازوکارهای مشخص و مدونی در بورس هیچ کس نمی تواند برای تعیین قیمت آنها مثل بازار آزاد خارج از بورس شخصا تصمیم بگیرد بلکه  همه موارد طبق قوانین مصوب باید صورت گیرد و ارزش گزاری شود. از سوی دیگر هیچ فردی شخصا در نحوه خرید و فروش سهام دخالت نخواهد داشت چون بنابر قوانین حاکم بر بورس این کارگزاران هستند که وظیفه این کار را آنهم در سیستمی کاملا شفاف و مشخص باید انجام دهند.

اما بطور کلی هر سهم دارای دو نوع ارزش است که یکی ارزش اسمی و دیگری ارزش تجاری سهم نام دارد. ارزش اسمی هر سهم در واقع همان سرمایه اولیه یا تعهدات اولیه شرکت است که با آنها وارد بورس شده است . به عنوان مثال اگر شرکتی با سرمایه چهار میلیون ریال وارد بورس شده و سهامش را به هزار سهم مساوی تقسیم کرده است یعنی ارزش اسمی هر سهم این شرکت چهارصد ریال است. از سوی دیگر ارزش تجاری به میزان فعالیت تجاری شرکت و البته بازدهی آن بستگی خواهد داشت و مبلغی که خریدار برای دریافت یک سهم از سهام شرکت مورد نظرش را  می پردازد ارزش تجاری سهام گفته می شود.

البته نباید فراموش کرد این ارزش گاهی حتی از ارزش اسمی کمتر خواهد بود بنابراین نباید همیشه تصور کنیم که ارزش اسمی از ارزش تجاری کمتر است و در صورتی که ارزش اسمی و تجاری یک سهم با هم برابر باشد به اصطلاح بورس بازها «ارزش این سهم برهم منطبق» است. این موضوع یعنی اینکه قیمت ارزش اسمی و تجاری سهام مورد نظر کاملا یکی بوده و هیچ تغییری نداشته است. به هر حال نباید فراموش کرد که ارزش سهام یک شرکت براساس اقتصاد کلان و چگونگی فعالیت تجاری آن شرکت و البته سود و زیان مالی آن تعیین خواهد شد.

بنابراین می توان اینگونه گفت که میزان سرمایه اولیه و پیش بینی سودآوری یک شرکت در آینده از موثرترین عوامل تعیین ارزش تجاری سهام خواهد بود. ولی نباید فراموش کرد که عواملی چون سیستم مدیریتی، سابقه، طرح های توسعه ، بدهی های شرکت، چگونگی توزیع سود سهام و در نهایت عرضه و تقاضاست که می تواند در این موضوع یعنی تعیین ارزش تجاری یک سهم دخیل باشد.

 

فرابورس چیست؟

براساس تعاریف تجاری بازارهای مالی به بورس و فرابورس تقسیم می شوند . در مورد بورس که کاملا توضیح داده شد اما در مورد فرابورس باید بدانیم این نوع بورس هیچ مرکزیت فیزیکی و مشخص ندارد بلکه معامله گران از طریق دنیای مجازی یا تلفن اقدام به خرید و فروش می کنند. این نوع بورس از اوایل دهه هفتاد میلادی به دنیای اقتصادی معرفی شد البته پیشرفت تکنولوژی ارتباطات در شکل گیری این نوع بورس کاملا موثر بود به صورتی که گاهی همین تکنولوژی های نوین باعث شده اند فرابورس گوی سبقت را از بورس برباید و از آن پیشی بیگیرد.

اگرچه هم بورس و هم فرابورس هر دو با کارکردهای مشخصی پا به عرصه وجود گذاشتند اما تفاوتهای عمده ای هم بین آنها وجود دارد که اصلی ترین آنها نبودن مرکزی مشخص برای تجمع معامله گران و خرید و فروش سهام است . در این نوع فعالیت بورسی این دنیای دیجیتال و صفر و یک ها هستند که امکان حضور معامله گران را در تالارهای مجازی فراهم کرده و آنها را در این روش تجارت یاری می کند.

تفاوت های اصلی بورس و فرا بورس عبارتند از: قوانین انعطاف پذیر فرابورس نسبت به بورس، ساعت کار نامحدود، کمتر بودن شفافیت معاملات در فرابورس نسبت به بورس اصلی است. تفاوت اصلی در این نوع بورس سیستم ضبط مکالمات و ارتباطات بین خریدار و فروشنده است تا در نهایت معامله آنها با مشکلاتی مواجه نشود به این صورت که در طول عرضه و تقاضا و بطور کلی معامله کلیه مکالمات طرفین ضبط و نگهداری خواهد شد تا هر دو طرف در صورت نیاز بتوانند به آنها استناد کنند.

انواع فرابورس

  1. فرا بورس سنتی: در این روش معامله گران (خریدار و فروشنده) از طریق تلفن یا اینترنت از قیمت های یکدیگر و میزان تقاضا یا عرضه مطلع می شوند و با توجه به توان مالی یا شرایط اقتصادی مورد نظرشان اقدام به معامله خواهد کرد.
  2. بازار معاملات الکترونیک: این روش تقریبا شبیه همان معامله بورس اصلی است اما از استاندارد کمتری از نظر شفافیت برخوردار است . معامله گران پیشنهادهای خود را در تالاری مجازی ثبت می کنند و طرف مقابل در صورت تمایل به خریدار یا فروشنده تماس گرفته و اقدام به معامله می کنند.
  3. بازار معامله بهینه: این بازار به تازگی به دنیای بورس معرفی شده که در واقع تلفیقی از دو روش قبل است. در این روش قیمت معاملات صرفا به اطلاع فعالان بازار می رسد در این روش معامله گران (کارگزاران) به عنوان طرف معامله عمل می کند و برای مشتری خود خرید یا فروش می کنند خوب بدیهی است در مقابل درصدی هم به عنوان حق الزحمه دریافت می کند.

 

 


 
 
کالابورس های نا موفق ایران
نویسنده : عماد عزتی خراسانی - ساعت ٧:٢۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/۳/٦
 

اگرچه فلسفه وجودی بورس در اقتصاد و جوامع بشری رشد و رونق تجارت و البته مدیریت صحیح عرضه و تقاضاست اما گاهی این خود بورس است که دچار تلاطم شده و با رنگ قرمز مواجه می شود. شاید تا به حال از سقوط ارزش سهام شنیده باشید اما از فروپاشی بورس کمتر سخن به میان آمده است . دلایل مختلف اقتصادی، سیاسی، ساختاری و در نهایت مدیریتی باعث این اتفاق برای کل بورس خواهد شد که هر کدام جای بحث و بررسی های خاص خود را دارد اما این اتفاق در ایران برای سه بورس افتاد و آنها را یا با خطر حذف شدن مواجه کرد یا اینکه باعث شد طرح آنها فقط روی کاغذ باقی بماند .

بورس ارز، بورس انرژی و بورس نفت ، بورسهایی هستند که در ایران با مشکلاتی مشابه روبرو شدند و کم کم به دست فراموشی سپرده خواهند شد.

بورس ارز طرحی که روی کاغذ باقی مانده

طرح افتتاح و بکارگیری بورس ارز تقریبا از سال گذشته به صورت جدی توسط برخی از مقامهای دولتی و مجلس پیگیری شد و با بروز تلاطم در بازار ارزی کشور و همچنین نوسانات آن جدی تر شد . قرار بود این طرح یعنی همان بورس ارز به عنوان ابزاری برای کنترل نوسانات ارزی کشور به کار گرفته شود. بورس ارز اوایل راه بود که دولت با راه اندازی مرکز مبادلات ارز آن را کنار گذاشت و فراموش کرد. اما دوباره امسال با شدت گرفتن نوسانات و بحث کنترل قیمت ارز این طرح بین میان آمد و در مجلس درباره آن بحث هایی صورت گرفت اگرچه موافقان و مخالفان زیادی این طرح را همراهی می کنند اما هنوز ظاهرا مخالفان دلایل محکمتری برای جلوگیری از اجرایی شدن این طرح دارند.

مخالفان طرح بورس ارز عنوان می کنند با راه اندازی این بورس طبق قانون خریداران می توانند به آن مراجعه کنند و ارز خریداری نمایند بنابراین تقاضاهای خرد به بازار هجوم خواهند آورد و با توجه به محدود بودن عرضه دلار باعث افزایش ناگهانی قیمت دلار خواهد شد. با این دلایل که ظاهرا قانع کننده نیز هستند این طرح هنوز اجرا نشده با شکست مواجه شده است.

2. بورس نفت: این بورس در جزیره کیش با اولین معامله 2 هزار تنی پلی اتیلن و با 21 کارگزار فعالیت خود را در دنیای بورس ایران شروع کرده هرچند قرار بود که این بورس نیز عرضه و تقاضای نفت و مشتقات آن را در کشورمان کنترل کند و جلوی رانت و رانتخواری در این عرصه را بگیرد اما بازهم به دلیل مشکلات عمده ای هنوز کار نیافتاده به کار خود پایان داد و تابلوهایش خاموش شد. عمده ترین مانع مقابل این بورس همان نوسانات ارزی داخل کشور بود که باعث بروز اختلاف بین فروشنده و خریدار شده بود اما دیگر موانعی چون پیچیدگی معاملات نفتی ، مشکلات فقهی که توسط «کمیته تخصصی فقهی» بورس مطرح شده بود و عدم عرضه محصولات در بورس؛ توانستند توان مقابله با مشکلات را از این بورس بگیرند و در نهایت تابلوهایش از نوسان باز ایستاد.

3. بورس انرژی: طرح بورس انرژی بلافاصله پس از توقف تابلوهای بورس نفت شروع به نوسان کرد . این طرح در سال 90 پیشنهاد شد مسئولان بورس انرژی اینگونه وعده دادند که با معامله برق به عنوان یک انرژی پرمتقاضی در این بورس نظر نفتی ها و دیگر شرکت های تولید کننده انرژی مثل گاز را نیز به خود جلب خواهند کرد. با تمام مشکلات سال گذشته در اسفند ماه بورس انرژی ، پرقدرت کارش را شروع کرد ولی ظاهرا در همین مدت به مشکلات عمده ای از جمله کمبود انرژی دچار شده است . این موضوع باعث شده تا نه تنها نظر نفتی ها به این بورس که قرار است انرژی بفروشد جلب نشود بلکه اختلافاتی بین بورس کالا و انرژی نیز رخ دهد . این اختلافات را می توان در این دید که هم اکنون برخی محصولات نفتی و حتی نفت در این بورس یعنی بورس کالا فروخته می شود اما بورس انرژی که قرار است فقط انرژی بفروشد مواد اولیه تهیه روغن نیز فروخته پس نمی توان انتظار داشت به دلیل عدم شفافیت در حیطه فعالیت این بورس شاهد موفقیت و پررونقش شدن آن باشید. اگرچه تابلوهای این بورس گاهی نوساناتی را نشان می دهند اما تا ایستادن کامل و بی حرکت شدن این خطوط ظاهرا فاصله ای نیست. در حال حاضر عمده ترین مشکل این بورس کمبود نقدینگی وزارت نیرو برای تامین نقدینگی مورد نیاز بورس انرژی است یا همان برق عرضه شده در بورس است.