صندوقچه

درود بر همه دوستان، من خبرنگار اقتصادی و گردشگری هستم با توجه به رشته تحصیلی و همچنین علاقه خودم سعی می‌کنم مطالب اقتصادی و گردشگری نوشته شده توسط خودم را برای مطالعه شما بزرگواران منتشر کنم.

کشاورزی ژاپن
نویسنده : عماد عزتی خراسانی - ساعت ۱٠:۳٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٢/۱
 

اقتصاد و صنعت ژاپن


اقتصاد ژاپن
اقتصاد ژاپن دارای نظام سرمایه‌داری است. از نظر میزان تولید ناخالص داخلی (
GDP) در جهان رتبه دوم و از نظر تساوی قدرت خرید (PPP) دارای رتبه سوم است.
اقتصاد ژاپن در جنگ جهانی دوم دچار صدمات ویران‌کننده‌ای شد. اما پس از آن، ضمن پرداخت غرامت، با محور قرار دادن تولید، به رشد اقتصادی تصاعدی دست یافت. در سال 1986 از نظر میزان تولید ناخالص ملی (
GNP) پس از آمریکا، به عنوان کشوری سرمایه‌داری، به رتبه دوم دست یافت. اما در سال 1974، در اثر بحران نفت، رشد اقتصادی تصاعدی متوقف شد و به خاطر نزول ارزش ین، صنایع بسیاری قدرت رقابت را از دست دادند و متلاشی شدند. از سوی دیگر صنایعی نظیر خودروسازی با اتخاذ تدابیر مناسب در تولید، با عبور از بحران تنزل ارزش ین، به صنایع کلیدی ژاپن تبدیل شدند.

در نیمه دوم دهه 1980، ژاپن در اثر ایجاد اقتصاد حبابی (زمین) و نابودی آن و رکود بلند مدت اقتصادی، با نزول نرخ رشد اقتصادی و بحران مالی روبه‌رو شد. در برنامه‌های سیاست‌ مالی با هدف محاسبه صدمات رکود اقتصادی، بدهی‌های بخش دولتی بیش از 750 تریلیون ین محاسبه شد. در نتیجه این وضعیت، علی‌رغم رهایی از دوران رکود اقتصادی، مشکل اقزایش تفاوت درآمدها به وجود آمده است. بر اساس آمار سال 2002 سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (
OECD)، نرخ فقر ژاپن 3/15 درصد است. (جامعه طبقاطی)

در اثر فشار ناشی از رشد اقتصادی کشورهای 1
BRICS، اصلاح ساختار صنعتی به منظور بازیابی توان رقابت به یکی از ضرورت‌های ژاپن بدل شده است.

گفته می‌شود که ژاپن کشوری فاقد منابع است. در زمینه منابع زیرزمینی میزان کل تولید یقیناً ناچیز است. ولی ژاپن از بابت منابع معدنی بسیار غنی است به طوری که «موزه منابع معدنی» نام گرفته است. در این میان در تولید گوگرد در جهان مقام پنجم را دارد و در مورد سنگ آهک نیز به اندازه مصرف داخلی تولید وجود دارد. اما تولید سایر مواد نظیر روی، سرب، مس، زغال‌سنگ وگاز طبیعی، برای مصرف داخلی نیز ناچیز است.

مهمترین صنعت ژاپن صنعت خدمات است که به آن صنعت سوم نیز می‌گویند. این صنعت در ژاپن به پیشرفت‌های بسیاری نائل آمده است. همچنین در حوزه موسوم به صنعت دوم یعنی صنایع کارخانه‌ای نیز بسیار قدرتمند است و در آن میان در تجارت محصولات تولیدی بسیار پیشرفت کرده است. ژاپن در زمینه فناوری صنعتی، بالاترین استانداردهای دنیا را دارد و در صنایع خودروسازی، الکترونیک، کشتی‌سازی و صنایع وابسته به آهن و فولاد چند کارخانه عظیم دنیا را در خود جای داده است.

بزرگ‌ترین شرکای تجاری ژاپن عبارت اند از آمریکا، چین، کره جنوبی، کشورهای آسیای جنوب‌شرقی، اعضای اتحادیه اروپایی، عربستان سعودی و غیره. واردات اصلی ژاپن را نفت، سنگ آهن ومواد غذایی تشکیل می‌دهند و صادرات عمده آن، خودرو، وسایل الکتریکی، دستگاه‌های الکترونیکی، ماشین‌های صنعتی، و ربات‌های کارخانه‌ای هستند.


جنگلداری

تولید محصولات برای ژاپن حیاتی است،اگر چه اراضی قابل کشت در ژاپن محدود است(13% مساحت کشور) و بالاترین درجه مکانیزاسیون کشاورزی در آسیا را داراست. اراضی شیب دار(بیش از 20 درجه) برای کشت برنج و دیگر محصولات،تراس بندی شده اند تا امکان کشت در قطعات کوچک دامنه ای بوجود آید. با کمک  اقلیم معتدل، بارش کافی،خاک حاصلخیز بوجود آمده در طی قرون، و جمعیت بزرگ مزرعه با متوسط سطح مزارع که فقط 2/1 هکتار(3 آکر) است، ژاپن را قادر به توسعه فشرده کشاورزی کرده است. کشاورزی در همه مناطق ژاپن دایر است،اما  در جزیره شمالی  هوکایدو،بسیار مهم است. در هوکایدو، 10% تولید ملی بوجود می آید.از جنگ جهانی دوم،روشهای مدرن ،شامل کودهای شیمیایی، آفت کش ها،بذور اصلاح شده، و ماشین آلات برای افزایش بهره وری بکار گرفته شد، بطوری که برداشت محصول بطور مداومی در دهه 1970 افزایش یافت.

ژاپن دومین کشور وارد کننده محصولات کشاورزی(بعد از امریکا) در دنیاست .بطوری که واردات محصولات کشاورزی به مقدار 6/34 بیلیون دلار در سال 2001  رسید.با کسری تراز بازرگانی 1/32 بیلیون دلار،ژاپن دارای بیشترین کسری تراز بازرگانی در محصولات کشاورزی را در این سال دارا بوده است.

تمام سویا و خوراک دام و بیشتر گندم مورد نیاز،وارد می شوند.در سال 1999،ژاپن 5/11 میلیون تن برنج را که محصول عمده کشور است را تولید کرده است. تولید برنج در این سال ،93% تولید غلات ژاپن را به خود اختصاص داد.حدود 39% اراضی قابل کشت،به کشت برنج اختصاص داشت.

تولید مازاد برنج،که ناشی از کاشت بیشتر اراضی ،باعث شد که در سال 1987 سیاست کاهش کشت برنج و افزایش سطح زیر کشت بقیه محصولات، از یرف دولت مورد توجه قرار گیرد.برای سالهای زیادی،دولت واردات برنج ارزان خارجی را محدود کرد،اما در سال 1995 و پس از اینکه دولت موافقت نامه دور اروگوئه را اجرا کرد ،بازار برنج بر روی واردات باز شد. بقیه محصولات مهم و تولید سالانه آنها در سال 1999 به شرح زیر است:(هزار تن)

سیب زمینی  3400

چغندرقند    3803

ماندارین    1360

کلم       2400

گندم      583

جو         205

سویا       187

توتون      64

چای       91

 در نتیجه اصلاحات حق تصرف زمین توسط امریکا،که در اواخر 1946 شروع شد،نزدیک دو سوم اراضی کشاورزی توسط دولت ژاپن  و با قیمت پایین قبل از جنگ، خریداری شد و با شرایط آسان به کشاورزان فروخته شد.تا دهه 1980 تقریبا تمام مزارع،در اختیار کسانی بود که خودشان بر روی آن کار می کردند، در حالی که قبل از اصلاحات زمین،فقط 23%  اراضی دارای چنین شرایطی بودند.در سالهای اخیر،یک نظام موثر ،با رشد سریع در مالکیت مزارع بوجود آمده و کار پاره وقت مالکین در مزارع شکل گرفته است.

کشاورزان،سالخورده هستند و 77% درآمد مزارع از منابع دیگری مانند شغلهای صنعتی حاصل می شود.

اگر چه سهم کشاورزی ،فقط 2% تولید ناخالص ملی است، ولی حدود 10% جمعیت در مزارع زندگی می کنند. با وجود افزایش شهرنشینی،59% مزارع،7/2 آکر مساحت دارند(1999) .در نتیجه کشاورزی ژاپن، بطور فشرده ای از کارگر و ماشین آلات،بطور توام، استفاده می کند.در سال 1998، در مزارع ژاپن، 2210000 تراکتور و 1208000 کمباین وجود داشت.

 جنگلکاری


سابقاً یکی از صنایع اساسی ژاپن بود اما پس از جنگ جهانی دوم، مصرف چوب برای سوخت کاهش یافت و تولید برای مصالح ساختمانی رو به افزایش نهاد. به همین منظور در کلیه جنگل‌های کوهستانی کشور، جنگل درختان سرو ژاپنی احداث شد. اما پس از سال 1970 واردات چوب از خارج آزاد شد و تقاضا برای چوب‌های داخلی به جز برای انواعی نظیر سرو آکی‌تا کاهش یافت و درآمد این صنعت دچار افت شد و در نتیجه امکان نگهداری از جنگل‌های کوهستانی از بین رفت و نابودی روستاها و جنگل‌های کوهستانی چشمگیر شد.

 شیلات
آب‌های ساحلی ژاپن سرشار از منابع شیلات است و ماهی‌‌گیری از گذشته از دیرباز رونق بسیار داشته است. مصرف سالانه هر فرد ژاپنی از محصولات دریایی 2/36 کیلوگرم است. این میزان 15 درصد پروتئین مصرفی ژاپنی‌ها را تشکیل می‌دهد.

سابقاً ماهی‌گیری در آب‌های دور که در آن، ماه‌های متمادی در آب های اقیانوسی دور دست به کار می‌پرداختند نیز رونق داشت. اما از آنجا که در سال‌های اخیر منطقه انحصاری آبهای اقتصادی هر کشور تعیین شده و فعالیت کشتی‌های خارجی ممنوع شده است، ماهی‌گیری در آب‌های دور از بین رفته است. هچنین با بروز مشکل کاهش کارکنان بخش شیلات و افرایش میانگین سن آنان، تهیه محصولات دریایی مورد مصرف ژاپن در داخل کشور دشوار گشته است. به همین دلیل ژاپن به واردات محصولات دریایی ارزان‌قیمت به مقدار فراوان از خارج روی آورده است و هم‌اکنون بیش از چهل درصد مصرف سالانه وابسته به واردات است.

اما از سوی دیگر، با پیشرفت و توسعه فناوری پرورش ماهی، کاهش ماهی‌ها در اثر بهره‌برداری از دریا در حال جبران است. در ژاپن، فناوری پرورش ماهی‌هایی نظیر مارماهی یا ماهی تن از تخم که تا کنون غیر ممکن بود، در حال پیشرفت است و ژاپن در فناوری پرورش ماهی در جهان پیشگام است.