صندوقچه

درود بر همه دوستان، من خبرنگار اقتصادی و گردشگری هستم با توجه به رشته تحصیلی و همچنین علاقه خودم سعی می‌کنم مطالب اقتصادی و گردشگری نوشته شده توسط خودم را برای مطالعه شما بزرگواران منتشر کنم.

ماه عسل میوه های خارجی در بازار ایران
نویسنده : عماد عزتی خراسانی - ساعت ٤:٢٤ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٢/٢٧
 

مهران موسوی خوانساری: سخنان اخیر رییس اتحادیه صادرکنندگان میوه مبنی بر اشباع بازار از «میوه های لوکس» به رغم ممنوعیت واردات آن در ایام منتهی به نوروز سال جاری، به طور گسترده در رسانه های کشور بازتاب یافت.

سیدرضا نورانی در این باره گفته است: «هم اکنون بازار داخلی مملو از میوه های لوکس مانند زردآلو، آلو، شلیل، انگور، آناناس، لیمو ترش، نارگیل، گلابی و هلو است که با قیمت های سرسام آوری عرضه می شود.»

این گفته ها در حالی بیان می شود که خاطره نایاب بودن میوه های خارجی در سال های نه چندان دور، هنوز از اذهان جامعه ایران پاک نشده است. آن روزها چیزی به نام گلابی یا هلوی خارجی اصلا معنا نمی داد و تنها می شد موز وارداتی را اشرافی ترین میوه نامید آن هم به شرط آنکه از هزارتوی پستوهای عرضه کنندگان میوه بیرون کشیده می شد؛ از آناناس و این قبیل هم باید می گذشتی چون اصلا قابل کشف نبودند!

در آن مقطع زمانی مقولاتی تحت عنوان تعرفه واردات میوه و مافیای واردات میوه و تنظیم بازار میوه محلی از اعراب نداشتند و همه چیز خلاصه می شد در تولید داخل؛ از سیب سمیرم گرفته تا انار عقدا و خربزه گرگاب.

اما امروز ... امروز صدای رییس اتحادیه صادرکنندگان میوه هم درآمده است که چرا به رغم آنکه واردات این «محصولات لوکس» ممنوع است، ولی همچنان میوه های خارجی در بازار به قدرت نمایی مشغول هستند و صنعت ضعیف تولید داخل را به تازیانه استهزا گرفته اند؟ براساس آمار اعلام شده توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران، میزان واردات میوه به کشورمان طی سال 89 از مرز 621 میلیون دلار هم گذشته است. این در حالی است که این رقم در سال 88 معادل 544 میلیون دلار و سال پیش از آن تنها 303 میلیون دلار بوده است. به عبارت دیگر، واردات انواع میوه در سال 89 نسبت به سال 87 بیش از دوبرابر افزایش را نشان می دهد. البته گفته می شود که تراز تجاری میوه برای سال 89 به طور کلی مثبت بوده آنچنان که براساس آمار، ظاهرا صادرات میوه ایران در این سال چیزی معادل 876 میلیون دلار برآورد شده است. اما نزدیکی این رقم با واردات 621 میلیون دلاری میوه نمی تواند افتخاری مثال زدنی در حوزه مبادلات بازرگانی این محصول تلقی گردد.

همه هم مخالف واردات نیستند

هر ساله با نزدیک شدن به ایام نوروز و اوج فصل خرید میوه، بحث درباره واردات یا عدم واردات این مهم ترین جزء پذیرایی خانواده های ایرانی در روزهای آغازین سال جدید، به ترجیع بند سخنان مسوولان و دست اندرکاران وزارتخانه های مربوطه تبدیل می شود که از لابه لای آن می توان به موضع کلی مسوولان اقتصادی و بازرگانی ایران درباره واردات میوه پی برد. یکی از اینکه واردات برای تنظیم بازار لازم است سخن می گوید و دیگری، حربه حمایت از تولید داخل را پیش کشیده و محصولات داخلی را برای اشباع بازار کافی می داند.

نمونه این حرف و حدیث ها، پایان سال گذشته همچون پیش از آن بر سر زبان ها بود و ازجمله دو وزارتخانه جهاد کشاورزی و بازرگانی، هر یک سردمدار بیان این نظریه ها شدند. در حالی که اواسط دی ماه گذشته وزارت بازرگانی تعرفه واردات مرکبات و سیب را به صفر تقلیل داد تا ورود سیب و پرتقال خارجی به ایران تسهیل شود، اواخر همان ماه وزیر جهاد کشاورزی در انتقاد از این موضوع لب به اعتراض گشود و تاکید کرد که کشاورزان ایرانی به تنهایی می توانند میوه مورد نیاز شب عید کشور را تامین کنند و بنابراین نیازی به واردات مرکبات و سیب از خارج احساس نمی شود.

 این در حالی بود که وزارت بازرگانی علت تصمیم خود را در کاهش تعرفه واردات میوه نه تحت تاثیر قراردادن تولید داخل، بلکه تنظیم بازار این محصول اعلام کرده بود؛ موضوعی که دو سه روز مانده به پایان سال 89 مورد تایید وزارت جهاد کشاورزی هم قرار گرفت و ازجمله معاون تولیدات گیاهی این وزارتخانه، با تاکید دوباره بر قدرت در اختیار گرفتن بازار با تولیدات داخل، این توضیح را هم داد که مثلا اگر در مقابل تولید سه میلیون تن سیب، دوهزار تن سیب هم وارد کشور شود هیچ اتفاقی نمی افتد.اما حمایت معاون وزیر از عملکرد وزارتخانه متبوعش درباب تولید میوه داخلی تنها یک طرف ماجرا است و این در حالی است که از سوی دیگر این داستان را آمار گمرک از میزان میوه های وارداتی در سال 89 شکل می دهد که ازجمله عدد درج شده در مقابل واردات سیب به کشور را 2/17596 تن نشان داده است.

البته این عدد ممکن است در نسبت تولید به واردات (یعنی همان چیزی که معاون وزیر جهاد کشاورزی به آن اشاره کرده است) تحت الشعاع قرار گیرد، اما هرگز نمی توان از بزرگی آن به تنهایی چشم پوشی کرد آن هم برای کشوری که محصول سیب برخی مناطقش از شهرت جهانی برخوردار است.

سیب فقط یک پرده از نمایش است

نمایش واردات میوه های خارجی به کشور فقط محدود به پرده سیب نمی شود، بلکه هجوم انواع و اقسام میوه ها از خربزه و پاپایای امارات و تایلند به عنوان گران ترین میوه های وارداتی در سال 89 گرفته تا زغال اخته امارات و آذربایجان، سایر پرده های این نمایش دنباله دار را شکل داده اند.

سال گذشته 34 کشور به ایران میوه صادر کردند که در راس آنها امارات متحده عربی با 18 محصول قرار داشت و این در حالی بود که ما حتی از آندورا و زیمبابوه (گلابی) و موزامبیک (موز) هم میوه وارد کرده ایم. نکته جالب آنکه به نظر می رسد این بار چینی ها نتوانسته اند آنچنان که رسم معمول آنها است بازار را به تسخیر خود درآورند؛ به طوری که واردات میوه ایران از چین در سال گذشته تنها محدود به هشت محصول شد تا چشم بادامی ها شرق دور از این حیث در میانه جدول کشورهای صادرکننده میوه به ایران قرار گیرند. اما در عوض بررسی مبادلات تجاری ایران با کشور مصر نشان می دهد که در 9 ماه سال گذشته بیش از نیمی از حجم واردات ایران از آن کشور را پرتقال های مصری با رقمی معادل 41 هزارتن تشکیل داده؛ در حالی که این میزان تا پایان سال گذشته به حدود 75 هزار تن افزایش پیدا کرده است. این آمار به خوبی نشان می دهد که علت وفور پرتقال مصری بر سر میزهای پذیرایی ایرانیان در نوروز سال گذشته به چه دلیل بوده است. در حالی که در 9 ماهه سال گذشته به طور میانگین هر ماه حدود 5/4 تن پرتقال مصری وارد کشور می شده، اما در سه ماه پایانی سال 89 این میزان به یک باره به بیش از ده تن در ماه رسیده است تا کنکاش درباره آنچه تنظیم بازار میوه شب عید در سال 89 خوانده شده است، از اهمیت دوچندانی برخوردار شود.

مقصر کیست؟

هجدهم آبان ماه سال 1388، یکی از سایت های معتبر و نزدیک به اصولگرایان در مصاحبه ای که با عیسی کلانتری وزیر کشاورزی دولت سازندگی انجام داد از قول وی به «مافیای واردات میوه» اشاره کرد و اینکه مافیای مذکور در قبال این واردات گسترده به کشور، از پرداخت مالیات هم سرباز می زند: «تنها ده شرکت واردکننده میوه در کشور وجود دارند که با ارتباط های خاص با آدم هایی خاص دست به واردات میوه می زنند که البته در مقابل این واردات نیز از زیر مالیات شانه خالی می کنند و ارتباطات خاص نیز برای گریز از عدم پرداخت مالیات نقش بسزایی دارند.»

این پرسابقه ترین وزیر کشاورزی جمهوری اسلامی حتی به شیوه عمل این به قول او «مافیای میوه» هم اشاره می کند: «این شرکت ها با سند سازی توانسته اند تاکنون بسیار موفق عمل کنند و سالانه حدود 50 تا 60 میلیون دلار میوه وارد کشور کنند. در حالی که قیمت میوه در بازارهای جهانی کاملا مشخص است و رقم های اعلام شده از سوی آنها برای خرید میوه، بسیار فاحش تر از رقم های جهانی است.»

چند ماه بعد و در اواسط سال گذشته، خبرگزاری «فارس» هم در گزارشی ازجمله به اظهار نظر نماینده ورامین پرداخت که گفته بود: «انحصار واردات میوه در کشور، دست مافیا و آن هم سه الی چهار نفر است». این گزارش واکنش اتحادیه واردکنندگان و صادرکنندگان میوه را در بر داشت که در نامه ای به رییس مجلس شورای اسلامی، اسامی و مشخصات کاری واردکنندگان و صادرکنندگان میوه به کشور را اعلام کرد. در این نامه همچنین به شدت در قبال استفاده از کلمه «مافیا» برای واردکنندگان میوه موضع گیری شده بود: «در فرهنگ لغت مافیا به عنوان دولت ستیزی، سازمان سری دولت ستیز، سازمان سری و قانون شکن است. آیا در شان نماینده مجلس است که از تریبون مجلس به اعضای این اتحادیه توهین نماید بدون اینکه دادگاه یا ارگانی، اعضای این اتحادیه را محکوم به مافیا نموده باشد؟ امروز که آمریکا و اروپا ما را تحریم کرده و در مجلس هم باید ما تحریم شویم، چگونه است که نماینده ای به خود اجازه می دهد به اعضای یک اتحادیه برچسب مافیا بزند؟»

این در حالی است که در جدیدترین اظهار نظر درباره آنها که دستی در واردات میوه به کشور دارند، سیدرضا نورانی رییس اتحادیه صادرکنندگان میوه گفته است: مسوولان وزارت جهاد کشاورزی برای درخواست واردات یکی از اعضای اتحادیه در تاریخ 22 اسفند 89 به صورت کتبی اعلام کرده اند که واردات محصولات لوکس ممنوع است. اما چطور شده که اینگونه محصولات در ایام عید در بازار خودنمایی [می کرد]؛ در حالی که واردات این محصولات حداقل 45 تا 60 روز طول می کشد. پس این مطلب نشان دهنده این است که دست هایی در کار است که قوانین را تنها برای عده ای اعمال کنند و خیلی ها از این قوانین مستثنی هستند.»

حکایت همچنان باقی است

مدت هاست که موز دیگر یک میوه اشرافی محسوب نمی شود، سهل است بعضی از روزهای سال حتی می توان موز را به قیمت ارزان تری نسبت به میوه های داخلی خریداری کرد. این البته طبیعی هم هست؛ چرا که وقتی درهای بازار میوه ما به سوی حداقل 10 کشور از 34 کشور صادرکننده میوه به ایران باز می شود تا آنها با 402 میلیون دلار ارزش وارداتی فقط برای موز (64 درصد از واردات میوه به لحاظ ارزش حجم) تامین کننده موز ایران لقب گرفته و بیشترین میزان واردات میوه به ایران را به همین زردهای زیبا اختصاص دهند، طبیعی است که این میوه دوست داشتنی از کرسی اشرافیت به زیرآمده و به یک میوه معمولی تبدیل گردد.

حالا این قاعده درباره موز توجیه پذیر است؛ چرا که ایران از شرایط چندان مناسبی برای پرورش موزهای باکیفیت برخوردار نیست و نیاز به واردات آن احساس می شود، اما پیرامون واردات میوه هایی از قبیل سیب، پرتقال، به، خربزه، زردآلو، گلابی، انار و ... که به جرات می توان گفت باکیفیت ترین آنها در ایران پرورش داده می شود باید چه قاعده ای را بپذیریم؟ اگر باور داشته باشیم که محصولات صادراتی باید از میان باکیفیت ترین و بهترین اقلام تولیدی کشور انتخاب شوند و در عین حال به عدد و رقم های اعلام شده از جانب سازمان توسعه تجارت ایران هم باور داشته باشیم که ازجمله به رشد صادرات میوه هایی مانند خربزه، انگور، انجیر، سیب و ... در سال 88 اشاره شده است، بنابراین می توانیم نتیجه بگیریم که شرایط مناسب برای تولید این محصولات (و بسیار بیش از آنها) به صورت خدادادی در اختیار ما نهاده شده تا توسط آن، حداقل نیازهای داخلی خود را به شکلی مطلوب برطرف کنیم. اما این در حالی است که ما همین محصولات را که به واسطه کیفیت بالایشان از جمله اقلام صادراتی ایران شناخته می شوند، همزمان وارد هم می کنیم تا به این ترتیب اگر از یک سو ملل دیگر را از لذت خوردن سیب و انگور و خربزه باکیفیت خودمان بهره مند می سازیم، سیب و انگور و خربزه لوکس اما نه آنقدرها خوش طعم آنها را به خورد ملت خویش نیز دهیم تا کلاف سردرگم واردات میوه همچنان باقدرت، سردرگم باقی بماند!

عکس ها : عماد عزتی