صندوقچه

درود بر همه دوستان، من خبرنگار اقتصادی و گردشگری هستم با توجه به رشته تحصیلی و همچنین علاقه خودم سعی می‌کنم مطالب اقتصادی و گردشگری نوشته شده توسط خودم را برای مطالعه شما بزرگواران منتشر کنم.

روند افزایش استفاده از کودهای شیمیایی به جای کودهای زیستی در مزارع ایران
نویسنده : عماد عزتی خراسانی - ساعت ۱:٢۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/٢/۳۱
 

کشاورزی با آغاز بهره گیری از تکنولوژی انقلاب سبز و در دنیای پیشرفته امروز به استفاده مداوم از کودها و آفت کشهای مصنوعی وابسته شده است. مصرف کودهای شیمیایی در ایران از سال 1325 با وارد کردن انواع کودهای شیمیایی آغاز شد. ابتدا تعادل نسبتاً مناسبی بین مصرف انواع کودهای آلی و معدنی وجود داشت، اما اکنون مصرف سالیانه کودهای شیمیایی افزایش داشته و مصرف کودهای محتوی عناصر ریزمغذی تقریباً از بین رفته است. فقیر بودن خاک در اکثر مناطق ایران از نظر مواد ریزمغذی و عدم استفاده از کودهای آلی طی سالیان طولانی باعث شده ساختمان خاک شرایط مناسبی برای رشد ریشه نداشته و افت عملکرد را به دنبال داشته باشد.

 با این حال همچنان کودهای شیمیایی بدون توجه به نوع خاک و محصول مورد پرورش، هر سال بیشتر از سال قبل مورد استفاده کشاورزان قرار می گیرد.

کودهای شیمیایی و آفت کش ها به چند طریق مورد استفاده قرار می گیرند:

در فاز مایع

به صورت جامد به فرم گرانول و یا پودر که در سطح خاک یا برگ درختان افزوده می شود

اسپری کردن به صورت مستقیم بر شاخ و برگ گیاهان

برخی دیگر از این مواد برای از بین بردن حشرات و بیماری ها بر روی سطوح گیاهان قرار می گیرند.

 اثرات نامطلوب کود شیمیایی بر انسان

 مخلوط طبیعی کودهای شیمیایی و آفت کش ها می توانند وارد آب های زیرزمین شده و طیف گسترده ای از اثرات را بر روی سلامت انسان و جانوران داشته باشد. طبق تحقیقات، جنین درحال رشد و کودکان  بیشترین گروه خطر در برابر مخلوط این مواد می باشند. این مواد سیستم ایمنی، سیستم غدد درون ریز و سلامت عصبی را تحت تاثیر قرار داده و می تواند  منجر به بروز پرخاشگری و تغییر در قدرت یادگیری گردد.

یک تحقیق بر روی سه ماده شیمیایی کشاورزی متداول شامل: آلدیکارب(یک نوع حشره کش)، آترازین(یک نوع علف کش) و نیترات (یک کود شیمیایی) انجام گرفته  است. هر سه این مواد به طور گسترده در سراسر دنیا مصرف می شوند و بیشترین غلظت مواد موجود در آب های زیر زمینی در ایالات متحده را تشکیل می دهند. با انجام یک سلسله آزمایشات بر روی موش ها، مشخص گردید که ترکیب حشره کش و نیترات در آب نوشیدنی منجر به بروز تغییراتی در سیستم ایمنی، غدد درون ریز و عملکرد سیستم عصبی می گردد. این مسئله در مورد ترکیب حشره کش و علف کش نیز صادق بود و طبق نتایج این تحقیق، علف کش نیز می تواند بر روی سیستم عصبی و هورمونی و سیستم ایمنی اثر داشته باشد. در واقع مخلوط مواد یاد شده می تواند بر روی رشد مغزی جنین، توانایی یادگیری اثر نامطلوب داشته باشد و سطح تحریک پذیری و سیستم ایمنی را تحت تاثیر قرار دهد. نتیجه جالب این مطالعه نشان می دهد که به علت تغییرات و نوسان طبیعی فصلی در سطح هورمون ها، حیوانات بسته به فصول مختلف ممکن است در برابر اثرات مواد شیمیایی آسیب پذیرتر باشند.

استفاده از سموم دفع آفات و کودهای شیمیایی در زمین های کشاورزی و باقی ماندن این ترکیبات و عناصر در  میوه ها و سبزی ها نگرانی هایی برای ابتلا به بیماری ها به دنبال دارد. وجود میوه ها و سبزیجات درشتی که فاقد طعم و مزه پیشین خود می باشند، ناشی از استفاده بی رویه از کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات و باقی ماندن ترکیبات آنها در محصولات است. این عناصر و ترکیبات  بیشتر جذب سبزیجات و به ویژه سبزیجات غده ای مانند سیب زمینی می شود. باقیمانده کود و سم شیمیایی در گیاه پس از خورده شدن گیاه توسط انسان وارد بدن شده و می تواند باعث بروز ناراحتی گردد. به عنوان مثال کود اوره که به علت ارزان بودن به مقدار زیادی مصرف می شود بعد از استفاده در محصولاتی مانند پیاز و سیب زمینی به نیترات تبدیل شده و در آن تجمع می یابد. نیترات یک ماده سرطان زا است و باعث سرطان دستگاه گوارش، ناهنجاری های عصبی و اختلال در سیستم غدد درون ریز و سیستم ایمنی بدن می شود. کودهای فسفاته نیز پس از مصرف در گیاهانی مانند سیب زمینی سم کادمیوم تولید می کند که کادمیوم نیز علاوه بر خاصیت سرطان زایی، باعث کوتاهی قد در کودکان و اختلال در کارکرد کلیه ها می شود.

از دیگر اثرات نامطلوب مصرف بیش از اندازه کودهای شیمیایی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

کاهش کیفیت محصول

کاهش جذب مس،آهن و ریز مغذی ها توسط ریشه گیاه

تخریب ساختمان خاک

کودهای زیستی

 اثرات زیست محیطی متعدد ناشی از مصرف کودهای شیمیایی از جمله انواع آلودگی‌های آب و خاک و مشکلاتی در خصوص سلامتی انسان و دیگر موجودات زنده متخصصین را بر آن داشت که هر چه بیشتر از موجودات زنده در خاک در جهت تأمین نیازهای غذایی گیاه کمک بگیرد و بدین ترتیب تولید کودهای زیستی آغاز شد. نخستین کود زیستی در اواخر قرن نوزدهم مورد استفاده قرار گرفت و از آن زمان به بعد سایر کودهای بیولوژیک ساخته شدند. ارگانیزم‌هایی که در تولید کودهای بیولوژیک مورد استفاده قرار می‌گیرند عمدتاً از محیط زیست جداسازی می‌شوند. در شرایط آزمایشگاه در محیط‌های کشت مخصوص تکثیر و پرورش پیدا کرده، آماده و مصرف می‌شوند.

کودهای زیستی یا بیولوژیک به مواد حاصل‌خیزکننده‌ای گفته می‌شود که دارای تعداد کافی از یک یا چند گونه از میکروارگانیسم‌های سودمند خاکزی هستند. کودهای زیستی، میکروارگانیسم‌هایی هستند که قادرند عناصر غذایی خاک را در یک فرآیند زیستی تبدیل به مواد مغذی همچون ویتامین ها و دیگر مواد معدنی کرده و به ریشه خاک برساند. مصرف کودهای زیستی کم هزینه تر هستند و در اکوسیستم آلودگی به وجود نمی‌آورد.

هدف از مصرف کودهای زیستی، تقویت حاصل‌خیزی و باروری خاک، تأمین نیازهای غذایی سالم و غنی تر، برداشت بیشتر به دور از آلوده سازی محیط زیست است.

استفاده از کودهای بیولوژیک و زیستی کمک می کند محصولات کشاورزی سالم تری به دست مصرف کنندگان برسد در واقع کود و سم های بیولوژیک بهترین جایگزین برای کود و سم های شیمیایی است.

امروزه با افزایش تولید کشاورزی به جهت رفع نیازمندی‌های رو به رشد جمعیت، نگرانی در مورد آینده تأمین غذا برای مردم مطرح گردیده ‌است. آلودگی‌های آب، خاک، هوا و فرسایش خاک، مقاومت آفات به سموم و گسترش کود شیمیایی سبب گردید تا به جهت حفظ منابع، کشاورزی ارگانیک و دامی مورد توجه بیشتری قرار گیرد. استفاده از فرآورده‌های گیاهی ارگانیک رابطه تنگاتنگ با تندرستی افراد جامعه دارد.

در کشاورزی زیستی  به گونه‌ای عمل می‌شود که در تغذیه گیاهان و درختان، تعادل بین عناصر مورد نیاز در خاک به هم نخورد و در هنگام رشد نیز، نیازی به استفاده از سموم و آفت‌کش‌ها نباشد و در تغذیه خاک کشاورزی، به جای استفاده از کود شیمیایی از کودهای طبیعی نظیر خاک برگ، جلبک و کودهای حیوانی و بیولوژیکی استفاده شود. در صورت نیاز به مبارزه با آفت‌ها نیز به جای کاربرد سموم و آفت‌کش‌های شیمیایی، از شیوه‌های زیستی و یا از ارقام مقاوم به آفت‌ها در کشت و زرع، بهره‌برداری می‌شود و در این نوع کشاورزی از دانه‌های اصلاح شده ژنتیکی و در معرض تابش پرتو قرار گرفته استفاده نمی‌شود.

از این رو، محصول نهایی که به دست مصرف کننده می‌رسد به دور از باقیمانده‌های سمی و شیمیایی و ماده نگهدارنده خواهد بود. از سوی دیگر، فرآورده های خوراکی با کیفیت نه تنها باعث رضایت مصرف کنندگان می‌شود بلکه تأمین و تضمین سلامت جسمی آنان را نیز در پی دارد.

 

References:

- http://www.em-pars.com

- http://www.berenge.com

- http://fa.wikipedia.org

- James W. Jaeger and Ian H. Carlson, University of Wisconsin, Madison, Pesticide, fertilizer mixes linked to range of health problems

- Aparna Singh, Project Officer, ADRA, India ,Hazardous Health Effects of chemical fertilizers and pesticides, Oct 15, 2009

- http://www.magiran.com