صندوقچه

درود بر همه دوستان، من خبرنگار اقتصادی و گردشگری هستم با توجه به رشته تحصیلی و همچنین علاقه خودم سعی می‌کنم مطالب اقتصادی و گردشگری نوشته شده توسط خودم را برای مطالعه شما بزرگواران منتشر کنم.

بررسی تاثیر میادین میوه و تره بار در تنظیم بازار
نویسنده : عماد عزتی خراسانی - ساعت ۳:٤۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/٤/٢٥
 

بسمه تعالی

 

گزارش تخصصی

(اصلاح شده)

بررسی تاثیر میادین میوه و تره بار در تنظیم بازار

 استان کهگیلویه و بویراحمد

 

محقق:

 قادر عربی کارشناس ارشد ترویج و توسعه کشاورزی

 

 

 

دیماه 1387


تعاریف و مفاهیم:

میادین میوه و تره بار: منظور هم میادین مادر هست و هم میادین خرده فروش در سطح شهرها.

 

طرح مسئله:

امروزه اثبات شده است که میادین میوه و تره بار رویکرد مهمی را در تنظیم بازار محصولات کشاورزی دارند. در واقع این میادین نقشی دوگانه دارند. از یک طرف نقش حمایتی خود را به عنوان بازاری برای محصولات کشاورزی نسبت به تولیدکنندگان داشته و از طرف دیگر سبب به تعادل رسیدن قیمتها و عرضه محصولات با قیمتهای مناسب برای مصرف کنندگان می شوند.

فعالیت میادین میوه و تره بار سبب خواهد شد تا در شرایطی رقابتیٍ؛ محصولات با قیمتی مناسب و با کیفیت عرضه گردد که این مهم، منافع مصرف کنندگان را بهمراه خواهد داشت. زیرا آنان در شرایط رقابتی محصولات را با کیفیت بهتر و قیمت کمتر و مناسبتری دریافت خواهند کرد.

تولیدکنندگان که روی دیگر سکه هستند، نیز، از منافع این میادین بی بهره نخواهند بود. در واقع این میادین منافع مطلوبی را متوجه تولیدکنندگان خواهد کرد. وجود این میادین به عنوان بازاری برای محصولات کشاورزی، سبب خواهند شد تا تولیدکنندگان این محصولات از سردرگمی و اتلاف وقت خود برای پیدا کردن بازار فروش و عرضه محصولات خود جلوگیری کرده و آنان با فراغ بال و خیالی آسوده؛ محصولات خود را برای فروش عرضه نمایند. لذا این بازارها  برای تولیدکنندگان از چند جنبه حائز اهمیت است:

اول ؛ با توجه به اینکه محصولات کشاورزی ارائه شونده در میادین میوه و تره بار عمدتا آبکی بوده و با گذشت مدت محدودی ضایع می شوند، لذا، در اثر نبود بازار مناسب برای فروش محصولات، ضرر و زیان زیادی متوجه تولیدکنندگان خواهد شد. دوم ، نبود بازار مناسب برای عرضه محصول خود معضل بزرگی برای تولیدکنندگان است. زیرا در چنین شرایطی (نبود بازار)تولیدکنندگان با سر درگمی برای پیدا کردن بازار مواجه می شوند که این سر درگمی نهایتاٌ سبب خواهد شد تا تولیدکنندگان یا با ضایعات و فساد محصولات خود مواجه شوند یا محصولات خود را با قیمتی بسیار کم به دلالان و واسطه ها بفروش رسانند؛ که هردو گزینه ، نهایتاً با واردآمدن خسارت و زیان به تولیدکنندگان همراه خواهد بود. پس فعالیت و توسعه این میادین عملاً هم از وارد شدن ضرر و زیان به تولیدکنندگان جلوگیری خواهد کرد و هم سبب خواهد شد تا مصرف کنندگان در شرایطی رقابتی محصولات با کیفیت بهتر و قیمت مناسبتر را خریداری کنند.

با وجود مزایایی که برای میادین میوه و تره بار برشمرده شد، این میادین با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می کنند و چنانجه به این مشکلات بی توجهی گردد بر کارکرد این میادین تاثیرات منفی خواهد گذاشت. لذا این مطالعه در پی بررسی سیستمی و جامع گرایانه میادین به لحاظ اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی  و بازرگانی می باشد. و  در پی بررسی این سوال است که آیا این میادین منجر به تنظیم بازار و به تعادل رساندن قیمت محصولات میوه جات و تره بار می گردند یا خیر.

سوالات تحقیق:

1-  میادین میوه و تره بار در حوزه زیر ساختی با چه مسائل و مشکلاتی سر و کار دارند؟

2- میادین میوه و تره بار در حوزه قوانین و مقررات و تعامل با نهاد های دولتی با چه مسائلی دست و پنجه نرم می کنند؟

3-  میادین میوه و تره بار در حوزه مسائل زیست محیطی با چه مسائلی دست و پنجه نرم می کنند؟

4-  میادین میوه و تره بار در خصوص ایجاد تعادل در قیمت میوه و تره بار تا چه حد موفق بوده اند؟

هدف کلی پژوهش:

بررسی سیستمیک میادین میوه و تره بار در سطح استان کهگیلویه و بویراحمد.

اهداف اختصاصی:

1-  شناسایی مشکلات و چالشهای میادین در حوزه زیر ساختها و ادوات حمل و نقل و ترابری.

2-  شناسایی مشکللات و چالشهای میادین در حوزه ریست محیطی.

3-  شناسایی مشکللات وچالشهای میادین درحوزه قوانین و مقررات، وتعامل با نهادهای ذیربط.

4-  ایجاد تعادل در قیمت  میوه و تره بار در سطح استان

 

 

 

 

متدولوژی

روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش, روش مصاحبه نیمه ساختاری
(semi-structure) و مصاحبه عمیق (depth interview)بوده است. جمعیت مورد مطالعه پژوهش شامل غرفه داران میادین میوه و تره بار یاسوج و گچساران، کارشناسان سازمان بازرگانی استان و شهرستان و تعاون روستائی استان بوده است.  که تعداد30 نفر از آنان به روش هدفمند انتخاب و مورد مصاحبه قرار گرفتند. همچنین با بیش از 20 نفر از شهروندان شهرهای مختلف استان در این خصوص مصاحبه بعمل آمد. اطلاعات و داده های جمع آوری شده از آنان، به روش تحلیل محتوائی(content analysis) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

متن گزارش:

الف- مروری بر تجارب و پیشینه نگاشته ها

همانطور که قبلاً ذکر گردید میادین میوه و تره بار به عنوان واسطه عرضه و تقاضا  نقش مهمی در تنظیم بازار دارند. اما تحقیقات مختلف و تجارب مدیران ذیربط نشان می دهند که مشکلات زیادی فراروی این میادین وجود دارد که باعث می شوند تا نهایتا کارکرد آنها برای سرویس دهی و تنظیم بازار دچار رکود و یا مشکل شوند. در این قسمت از مطالعه سعی شده است تا تحقیقات انجام شده در این مورد و تجارب دست اندرکاران دراین خصوص تشریح گردند.

در تحقیقی که توسط یک تیم تحقیقاتی متشکل از دانشجویان معماری دانشگاه هنر تهران در خصوص وضعیت ساختمانی 22میدان میوه و تره بار در تهران و کرج صورت گرفته است نشان می دهد که اغلب این میادین براساس قواعد مهندسی معماری ساخته نشده اند. بسیاری از این میادین دچار مشکلات ابتدائی حتی در خصوص مکان یابی متناسب با این بازارچه ها، عدم مطالعه و هدف گذاری برای ساخت بازارچه های محلی (براساس دسترسی پیاده) و بازارچه گذاری (براساس دسترسی سواره) و گاه عدم تناسب فضای فیزیکی میدان با جمعیت منطقه است. یکی از موارد مهم در طرح ریزی پلان بازارچه های میوه و تره بار، توجه به مقوله تفکیک بخشهای کثیف و تمیز در حوزه خدمات دهی به مشتریان و همچنین ترمینال عرضه محصولات از زمان تخلیه تا نگهداری و فروش و بحث دپوی زباله این میادین است که باید در طراحی و معماری چنین بازارهایی مورد توجه واقع شوند(منبع 5).

اما در اکثر بازارچه های مورد مطالعه کمتر به این مسائل توجه گردیده و در نتیجه طرح ریزی پلان بازارچه ها از زمان تخلیه بار تا فروش به طرز صحیحی اجرا نگردیده است. یافته های این مطالعه همچنین نشان می دهد که اغلب میادین میوه و تره بار تهران و کرج از مشکلات متعدد و اساسی همچون تهویه نامناسب، نزدیکی محل رفت و آمد به آبراه فاضل آب و وجود بوی نامطبوع، نامناسب بودن سرویس بهداشتی، تداخل فضای تردد پیاده و سواره، طراحی نکردن آبخوری، فاصله زیاد محل بارگیری تا انبار ، عدم طراحی سکوی بارانداز، نبود ترازوی مرجع، نداشتن صندلی برای استراحت مشتریان، نبود چرخ دستی مخصوص خرید ، مجزا نبودن سرویس بهداشتی خصوصی از عمومی ، نبود محل مناسب برای پارک خودوروی مشتریان و .. رنج می برند(منبع 5).

یافته های تحقیق دیگری نیز نشان داده است که اکثر میادین اصلا سیستم اطفاء حریق ندارند. این در شرایطی است که به دلیل وجود انبوهی از کارتنهای چوبی و مقوائی احتمال آتش سوزی در این مکانها زیاد است. این در حالی است که در برخی از شهرها، میادین از نبود اتاق مخصوص  استراحت گارگران ، فقدان رامپ برای تخلیه و حمل بار و همچنین نبود سیستم گرمایشی رنج می برند(6).

مصاحبه هایی که با مدیرعامل وقت سازمان میادین میوه و تره بار تهران آقای عبدالرحمن چراغلعلی انجام گردیده نیز نشان می دهد که این میادین دارای مشکلات زیادی در ارائه سرویس دهی مناسب به مشتریان دارند. وی در مصاحبه خود وجود روزانه 150 تن ضایعات ناشی از فساد میوه جات و تره بار در این میادین را خاطرنشان کرده و تاکید کرده است که چنانچه برای دفن و انتقال این ضایعات به بیرون از شهر تدابیری اندیشیده نشود، می تواند باعث شیوع و انتقال انواع بیماریهای خطرناک در میان شهروندان گردد.  وی همچنین ایجاد و احداث کارخانه تبدیل ضایعات به خوراک دام را متذکر شده و یادآور شده ست که این مهم، راه خوبی برای بازیافت ضایعات و تبدیل آنها به خوراک دام است(منبع 2).

در تحقیق دیگری که در خصوص کارائی میادین میوه و تره بار انجام گردیده ، نشان داده است که واسطه هایی که در میادین میوه و تره بار هستند عامل اصلی در تنظیم بازار هستند. این در حالی است که این افراد علاقه زیادی به حضور دولت برای ساماندهی میادین میوه و تره بار ندارند. این تحقیق همچنین نشان داده است که یکی از نقاط ضعف میادین میوه و تره بار نبود آمار دقیق و مستند از ورودی های میادین (محصولاتی که وارد می شود) می باشد.

در حالی که مطالعه ای دیگر از وضعیت نامناسب تخلیه میوه و تره بار حکایت دارد. این مطالعه تاکید کرده است که وضعیت تخلیه نامناسب بوده و ضایعات در سطح میادین پراکنده می باشد که این امر می تواند مشکلات حادی را از لحاظ گسترش عوامل بیماریزای خطرناک برای شهروندان ایجاد نماید(منبع 3).

نبود سرویس نامناسب بهداشتی در میادین میوه و تره بار نیز مشکلاتی را برای شهروندان و خریداران ایجاد کرده است.  بعلاوه خاکی بودن میادین و عدم اسفالت محوطه داخلی برخی میادین سبب گردیده تا وضعیت بهداشتی آنها دوچندان گردد.

در تحقیقی دیگر که مبتی بر نظرات مشتریان و خریداران میادین انجام شده است، نیز، نشان داده است که وضعیت نابسامان بهداشت میادین، کم توجهی به نظافت محوطه و غرفه های میادین و سرویسهای بهداشتی سبب گردیده تا این میادین هم برای مشتریان و هم برای کارکنان میادین مشکلاتی را ایجاد نماید.

در این تحقیق همچنین آورده شده است که ضایعات گاهی اوقات 2 تا سه روز در میادین باقی می مانند که بوی نامطبوع انها مشتریان و کارکنان میادین را آزار می دهد(منبع 8).

در تحقیق دیگری که در این زمینه انجام شده ، نشان داه است که در بعضی از میادین، پارگینگی برای پارک خودروهایی که به آنها مراجعه می کنند وجود ندارد. این امر سبب گردیده است تا صاحبان خودروها ، خودروی خود را در خیابانهای اصلی و اطراف میادین پارک کنند که این مسئله باعث ایجاد ترافیک گردیده وتردد خودروها را با مشکل مواجه ساخته است(منبع 6).

این در حالی است که در اکثر میادین برای حمل میوه و سبزیجات تا محل پارک خودرو وسایل حمل و نقل مناسب (از قبیل گاری و ...) وجود ندارد. در نظرسنجی هایی که از مردم و شهروندان و مشتریان میادین صورت گرفته است نیز به مسائلی اشاره گردیده که ذیلا به آنها اشاره می گردد(منابع 7، 3، 9، 4،1).

1- وجود ترافیک سنگین کامیونها و وانت هایی که برای تخلیه بار به میادین وارد می شوند و آلودگی صوتی که ایجاد می کنند سبب گردیده است تا شهروندان دچار مشکلات اساسی شوند.

2- مسمومیت برخی از اقلام عرضه شده در میادین میوه و تره بار سبب گردیده است تا خریداران برای خرید محصولات سالم با مشکل مواجه شوند.

3- تخلیه نامناسب میوه و تره بار محصولاتی که در میادین میوه و تره بار عرضه می شوند عمدتا فله ای بوده و وضعیت مطلوبی ندارد.  لذا نبود سیستم بسته بندی مناسب علاوه بر ایجاد مشکل در تخلیه بار ، وضعیت بهداشت محصولات را نیز بخطر می اندازد. ریختن محصول بر روی زمین سبب گردیده تا هم محصول دچار خراش و لهیدگی گردد و هم بهداشت محصول به مخاطره افتد. بعلاوه فله ای بودن عرضه محصول سبب گردیده تا حمل محصول برای خریداران نیز دردسرساز شود.

4- یکی دیگر از مشکلات و چالشهای فراروی میادین میوه و تره بار آن است که قیمتها توسط غرفه داران انحصاری گردیده است؛ به نحویکه قیمتها با توافق آنان تثبیت و اعلام می شود. این در حالی است که معمولا نمایندگانی از وزارتخانه های جهاد کشاورزی ، بازرگانی و یا شهرداری قیمتها را تعینن می کنند ولی عملا تصمیم نهایی در خصوص نرخ قیمتها پس از توافق غرفه داران تثبیت می شود.

5- چالش بعدی نیز در خصوص میادین میوه و تره بار، مسئله واگذاری غرفه ها می باشد. معمولاٌ غرفه ها یا به خود تولیدکنندگان یا به واسطه های فعال واگذار می گردد. که در این خصوص هیچ گونه نظارتی صورت نمی گیرد. بعلاوه برخی از غرفه داران فاقد مجوز کسب هستند.

6- مشکل دیگر، نبود آزمایشگاههای کنترل کیفی در میادین هست. در اکثر کشورهای پیشرفته در میادین میوه و تره بار آنها دارای آزمایشگاهای کنترل کیفی هستند که پسمانده های سموم و کودهای شیمیائی را کنترل می کنند تا مبادا محصولات سمی به دست مصرف کنندگان برسد.

در تحقیق دیگری که توسط خسرو فروغان بر روی میدان میوه و تره بار انجام گردیده، نشان داده است که دلیل افزایش قیمتها در میادین میوه و تره بار، حضور دلالان و واسطه هایی است که در میادین میوه و تره بار فعالیت می کنند. وی خاطر نشان کرده است که برای رفع این معضل، همکاری نزدیک نیروی انتظامی، شهرداری، اماکن، و سازمان نظارت و بازرسی لازم است. وی همچنین در تحقیق خود با اشاره به ناکافی بودن تعداد میادین، به این نتیجه رسیده است که باید به نسبت جمعیت تعداد این میادین در سطح شهر افزایش یابد. وی همچنین در این مطالعه یکی از مشکلات میادین میوه و تره بار در شیراز را سد معبرها در مبادی ورودی میدان اصلی میوه و تره بار شیراز دانسته است(منبع 1).

در تحقیق دیگری که توسط بابابی انجام گردیده است، یادآور شده است که متاسفانه نرخهای مصوب مراجع ذیربط در میادین در مورد محصولات گوناگون رعایت نمی گردد؛ و خود غرفه داران با توافق همدیگر نرخ را تعیین می کنند. وی برای مقابله با این معضل نصب تابلوی نرخ نامه در میادین میوه و تره بار را ارائه داده است. این در حالی است که در برخی از شهرهای کشور این راهکار اجرائی شده است(3).

در تحقیق دیگری که درخصوص میادین میوه و تره بار در تهران انجام گردیده ، به نکات جالبی اشاره گردیده است. بخشی از تحقیق فوق الذکر به شرح زیر ارائه می گردد:

"قرار بود میادین میوه و تره بار علاج اآلودگیهای بهداشتی ناشی از تجمع رباله ها و پسماندهای بازارهای سنتی باشند و نشدند. قرار بود میادین میوه و تره بار، تهران را از شر هیولای نفسگیر ترافیک رها کنند و نکردند. قرار بود بازارهای جدید عرضه کننده میوه و تره بار به مدد ابزارهای تکنولوژیک جدید، نمونه ای از فضاهای شهری مدرن باشند. اما این گونه نشدند. قرار بود میادین میوه و تره بار با معماری متناسب و زیبا بخشی مهم و مکمل مبلمان شهری باشند نه بلای جان آن. اما حالا با گذشت بیش از 20 سال از ساخت نخستین میدان میوه و تره بار تهران، این میادین نه تنها گرفتاریهای شهروندی و زیست محیطی مناطق و محله های خود را مرتفع نساختند، بلکه خود معضلی بزرگ برای مدیریت خدمات شهری تبدیل شده اند. و حالا یکی از دلایل اصلی ترافیک، نازیبائی سیمای شهری، تجمع جانوران و حشرات موذی و ... در هر منطقه وجود همین میادین میوه و تره بار است"(منبع 3).

بر اساس مطالعات انجام شده دیگر، نبود سیستم حفاظتی مناسب، عدم وجود محل مناسب برای جمع آوری زباله و نبود سبدهای خرید و نداشتن پوشش آبراهها و سیستم خنک کننده از اصلی ترین معضلات میادین میوه و تره بار بوده است.

این در حالی است که برخی دیگر از تحقیقات و تجارب، نبود نگهبان و ضعف سیستم امنیتی را از اصلی ترین مشکلات میادین میوه و تره بار می دانند. برخی دیگر از این تحقیقات، مهمترین معضل فعلی میادین را ضایعات محصولات ذکر می کنند. از دید کارشناسان زیست محیطی ضایعات به دو گروه خشک و تر تقسیم می گردد. از نظر آنان اگرچه ضایعات خشک هم می تواند منبع بسیاری از معضلات باشد ولی با این حال عمده مشکلات زیست محیطی مربوط به ضایعات تر است. زیرا مجاورت مواد غذائی فاسد با آب، محیط مناسبی برای رشد میکروبها و عوامل بیماریزا دارد. این در حالی است که اقدامات ضعیفی برای جمع آوری و امحای زباله های مربوط به میادین میوه و تره بار انجام شده است. از طرف دیگر اکثر کارشناسان بر این باورند که جمع آوری و امحای زباله های میادین میوه و تره بار در شهرهای ایران به ابتدائی ترین شکل ممکن صورت می گیرد(منبع6).

نتایج تحقیقی که توسط نجاری صورت گرفته نشان می دهد که غرفه هایی مانند غرفه های مرغ و ماهی به رغم داشتن ضایعات همراه با آلودگی های بسیار خطرناک، گاهی حتی یک شیر آب برای شستشو ندارند. نکته قابل توجه آن است که هیچگاه ضایعات غرفه های دیگر نباید با ضایعات غرفه های مرغ و ماهی قاطی شده و بطور یکجا جمع آوری گردد که متاسفانه این کار در میادین میوه و تره بار انجام می شود(5).

برخی تحقیقات انجام شده در مورد میادین میوه و تره بار بر فضاهای این میادین تمرکز کرده اند. این تحقیقات تاکید کرده اند که بازارهای میوه و تره بار در هر محله و منطقه شامل فضاهایی است که هرچه از تنوع بیشتری برخوردار باشد با افزایش کارآمدی بیشتری همراه خواهد بود. با چند محصولی شدن این میادین نیز هم مدیریت و هم کارائی بهبود خواهد یافت.

بطور کلی بازار میادین میوه و تره بار دارای دو بخش اصلی است: یکی بخش فروش و دیگری بخش خدمات. زمانی بازار میادین و تره بار از کارائی لازم برخوردار است که هر دو بخش از اهمیت یکسانی برخوردار باشد.  اما متاسفانه در ایران بخش فروش مورد توجه خاص بوده ولی بخش خدمات و سرویس دهی به مشتریان مورد بی مهری قرار گرفته است. لذا، این امر سبب گردیده تا کارائی این میادین کاهش یابد.از دیگر مشکلات میادین که در برخی از تحقیقات به آن توجه شده است، نبود سردخانه ، صنایع سورتینگ و بسته بندی  بوده است(منبع5).

ب- نتایج تحقیق

بطور کلی نتایج تحقیق در بخشهای زیر ارائه گردیده است:

1) مشکلات مربوط به امور زیرساختها:

بطور کلی در مشاهداتی که از میادین میوه و تره بار یاسوج و گچساران انجام شد و همچنین مصاحبه هایی که با غرفه داران و کارگران و مسئولان ذیربط انجام شد، همه غرفه داران از نبود وسایل گرمایشی  بدلیل گاز کشی نکردن میادین گله مند بودند. همچنین این میادین فاقد وسایل خنک کننده در تابستان بودند.

از دیگر مشکلات زیرساختی، نبود جایگاه خاصی برای پارگینک ماشین الات می باشد که افراد مراجعه کننده ناچارند خودروهای خود را داخل میدان ببرند.

از دیگر مشکلات این بخش فعال نبودن باسکول بزرگ و مرجع میدان میوه و تره بار برخی از  شهرهای استان بود که متاسفانه هیچ متولی خاصی نداشته و فعال نمی باشند.

همچنین نبود نمازخانه و رستوران یا قهوه خانه ای در رستوران سبب گردبده تا کسانی که داخل میدان بصورت پاره وقت یا تمام وقت کار می کنند و همچنین کسانی که برای فروش محصولات خود از شهرهای مجاور به این میدان میایند برای صرف غذا فاصله ای طولانی را برای رسیدن به شهر به پیمایند. بعلاوه نبود استراحتگاهی برای این افراد و حتی برای خود کارکنان کاملاً مشهود بوده است. مسلماً کسانی که با خودروهای سنگین جهت حمل و انتقال محصول به داخل میدان میوه و تره بار مرکز استان و یا دیگر شهرها سفر می کنند، برای حتی یک استراحت مختصر هیچ ماوائی در این میادین برای بیتوته کردن آنان وجود ندارد. این در حالی است که طبق اظهارنظرهای شاهدان عینی طی چند سال گذشته کسانی با کامیون محصول خود را به این میدان آورده اند و برای بیتوته در میدان با مشکل مواجه شده و بعلت عدم فروش محصولات ضررهای هنگفتی را متحمل شده و باعث شده تا تولیدکنندگان شهرهای دیگر بسیار کم به این استان جهت عرضه محصولاتشان مراجعه کنند.

نبود سبدهای مخصوص خرید و همچنین چرخ های مخصوص حمل محصول تا محل پارک خودرو نیز از دیگر مشکلات این میادین بوده است.

نبود روشنائی در محوطه برخی از میادین نظیر میدان یاسوج، سبب گردیده تا پس از غروب خورشید عملاً این میادین تعطیل گردند. همچنین نبود سکوی بارانداز در میدان میوه و تره بار اکثر شهرهای استان نیز یکی از معضلاتی است که در مواقع تخلیه بار در میادین استان محسوس بوده و مشکلات زیادی را برای کارگران و غرفه داران محصول ایجاد کرده اند.

نامناسب بودن سرویس بهداشتی در میدان یاسوج و دیگر شهرهای استان کاملاٌ محسوس بوده و وجود حمام برای استحمام غرفه داران و کارکنان میدان بسیار ضروری می باشد. این در حالی است که هیچ گون حمامی برای استحمام کارکنان میادین استان وجود ندارد. نبود سیتم تهویه مناسب در غرفه های میادین استان نیز از جمله مشکلاتی است که بهداشت و سلامت کارکنان و مشتریان اینگونه اماکن را دچار مشکل کرده است.

نبود صندلی برای مشتریان و نشتن مشتریان و کارکنان و همچنین مسافرانی که برای عرضه محصولات خود به این مراکز مراجعه می کنند نیز از دیگر کاستیهای این میادین هست.

نبود آبخوری در برخی از میادین، برای خریداران و مراجعه کنندگان و خود کارکنان میادین استان سبب گردیده تا هم کارکنان و هم مراجعه کنندگان به این اماکن برای نوشیدن آب و رفع تشنگی نیز دچار مشکل شوند.

یکی دیگر از مشکلات زیرساختی میادین بخصوص میدان میوه و تره بار، نبود کیوسکهای تلفن شهری و بین شهری می باشد. اکثر کارکنان و مراجعه کنندکانی که محقق این پروژه تحقیقاتی، آنان را مورد پرسشگری قرار داده بود از این مشکل شکایت و گله مند بودند.

جدول 1 مشکلات زیرساختی میادین میوه و تره بار در سطح استان ک. و ب

1

عدم وجود نمازخانه در میدان

2

نبود قهوه خانه یا رستوران جهت رفاه کارکنان و مشریان

3

نبود گازکشی و وسایل گرمایشی

4

نبود وسایل خنک کننده و کولر برای فصل گرما

5

نبود پروژکتور و روشنایی مفید در محوطه میادین

6

عدم فعال بودن باسکول ماشینی یا مرجع برخی میادین استان

7

نبود چرخ دستی در میادین برای حمل محصول

8

نبود سبدهای خرید در میادین میوه و تره بار

9

نبود آبخوری

10

نبود  سکوی بارانداز در میادین

11

نبود آزمایشگاههای کنترل کیفی محصول در مبادی میادین

12

عدم ایجاد محل ویژه جمع آوری زباله در میادین استان

13

نبود سیستم تهویه در غرفه ها

14

نامناسب بودن سرویس های بهداشتی

15

نبود صندلی برای نشتن مراجعه کنندکان و مشتریان

16

نبود استراحتگاه برای عمده فروشان و صاحبان کامیونهای حمل بار

17

نبود کیوسک تلفن شهری و بین شهری در اکثر میادین استان

18

نبود حمام برای استحمام کارگران و کارکنان میادین

 

2) مسائل و مشکلات میادین استان به لحاظ بهداشتی و زیست محیطی

در بازید و مشاهداتی که محقق طرح از میدان میوه و تره بار یاسوج انجام داد، مقادیر زیادی ضایعات در گوشه ای از میدان به شکلی زننده ریخته شده بود و بوی نامطبوعی از آن متصاعد می شد. به گفته کارکنان و غرفه داران این میدان شهرداری بندرت برای جمع آوری این ضایعات اقدام می کند. بنا به اضهار نظر آنان گاهی شش ماه طول می کشد تا شهرداری اقدام به جمع آوری آنها نماید.

آنان بیان داشتند که ناچارند زباله ها را در گوشه ای از میدان آتش بزنند. این در حالی است که زباله ها و ضایعات، محلی برای تکثیر و رشد انواع میکروبها و عوامل بیماریزای خطرناک بوده و همچنین حشرات موذی زیادی را به خود جمع می کند. همچنین محل خاصی در این میدان برای جمع آوری ضایعات و زباله ها تعبیه نشده است. مخلوط کردن زباله های خشک و تر ، یکی دیگر از معضلات مشاهده شده در جمع آوری زباله ها و ضایعات است؛ که این کار مشکلات را دوچندان نموده است. نکته دیگری که در ارتباط با مسائل زیست محیطی و بهداشت میدان میوه و تره بار در برخی میادین مشاهده گردید، عدم نظارت و کنترل کیفی بر محصولات فاسد و آلوده به قارچها و باکتریها می باشد. در مصاحبه ای که با غرفه داران و کارکنان میادین میوه و تره بار انجام گردید، نشان دادکه اصولاً، متولیان امر هیچ گونه نظارتی بر بهداشت محصولات بعمل نمی آورند. بندرت کارشناسان بهداشتی برای نظارت به این مکانها مراجعه می کنند.

از جمله مشکلات دیگری که در خصوص مسائل زیست محیطی در برخی از میادین میوه و تره بار مشاهده گردید، نزدیکی برخی از آنها به آبراه های فاضلآب بود که این مسئله هم سلامت کارکنان و هم سلامت مراجعه کنندگان را به مخاطره می اندازند. نکته قابل توجه دیگر در این حوزه، تخلیه نامناسب ضایعات میادین میوه و تره بار در مناطق دیگر است. وجود بوی نامطبوع ضایعاتی که وسط برخی از میادین استان پراکنده شده بود و یا بطرز ناصحیحی در گوشه ای از میدان جمع شده بود، هر مراجعه کننده ای را آزرده می کرد.

یکی دیگر از نکات قابل توجه در یافته های این مطالعه، عرضه و تخلیه میوه و تره بار بصورت فله ای در برخی از میادین استان بود که این امر علاوه بر افزایش  ضایعات محصول، امکان آلودگی محصولات را نیز افزایش می هد. در خصوص روش جمع آوری زباله و امحا آنها، نیز، نکته قابل توجه آن بود که این کار به ابندائی ترین روش ممکن صورت می گیرد.

جدول 2 مشکلات بهداشتی و زیست محیطی میادین میوه و تره بار استان

1

ماندن زباله ها و ضایعات در برخی میادین به مدت زیاد (گاهی تا شش ماه)

2

مخلوط کردن زباله های خشک و تر و عدم تفکیک آنها

3

عدم نظارت و کنترل کیفی محصولات به لحاظ فساد و آلودگی

4

عدم نظافت و شستشوی محوطه و غرفه های میادین

5

نزدیکی برخی از میادین به آبراه فاضلاب شهری

6

تخلیه نامناسب زباله های میادین در نقاط دیگر و بیرون از شهر

7

بوی نامطبوع ضایعات و زباله ها

8

تخلیه و عرضه محصول به صورت فله ای در میادین

9

رشد حشرات موذی و انواع عوامل بیماریزا بخاطر ماندن زباله ها در میادین

10

جمع آوری و امحای زباله های میادین به ابتدائی ترین روشها

 

 

3)کاستیها و تنگناهای میادین استان به لحاظ قوانین، مقررات و نظارت

یکی از بدیهی ترین مشکلاتی که در میادین میوه و تره بار استان در این مطالعه مشخص گردید، آن بود که مراجع ذیربط هیچ نظارتی بر نرخ گذاری محصولات نداشتند و قیمتها به وسیله خود غرفه داران تعیین می گردد.

میدان میوه و تره بار شهر دوگنبدان نسبت به سایر میادین استان از وضعیت مناسبتری برخوردار بوده و تقریباً فعالترین میدان میوه و تره بار در سطح استان می باشد. زیرا تمامی غرفه ها فعال بوده و از رونق بیشتری برخوردار می باشد.

یافته های این مطالعه همچنین نشان داده است که در برخی از شهرهای استان، اکثر مراجعه کنندگان به میادین اصلی میوه و تره بار، ادارات و نهادهای دولتی هستند. ولی در برخی دیگر نظیر شهر دوگنبدان، هم خرده فروشان و هم ادرات و نهادها برای خریدهای عمده به میادین اصلی شهر مراجعه می کنند.

نکته قابل توجه دیگر در یافته های این مطالعه آن است که تقریباً همه غرفه داران وکارگران آنان فاقد مجوز کسب هستند. این امر نشان می دهد که در این خصوص کار کمتری انجام شده است. بعلاوه در خصوص پاره ای مسائل نیاز به آموزش به غرفه داران و کارکنان میادین می باشد که در این خصوص نیز اقدامی صورت نگرفته است.

از دیگر نتایج مطالعه در خصوص بازار میوه جات استان، بنظر می رسد نصب اتیکت قیمت بر روی محصولات هنوز به یک عرف تبدیل نشده است. این کار چه در سطح مغازه ها و چه توسط غرفه داران میادین و چه در بازارچه های تحت نظارت تعاون روستائی رایج نگردیده است. زیرا این افراد خود را ملزم به رعایت این کار نمی دانند. بطور مثال از چندین بازارچه تعاون روستائی و غرفه های میادین استان موقعیکه سوال شد که چرا اتیکت نصب نکرده اند. آنان طفره رفته و جواب قانع کننده ای نداشتند.

از دیگر یافته های پژوهش آن است که غرفه داران میادین استان نسبت به سیستم امنیتی و نگهبانی میادین ناراضی بودند. به نحوی که بنابر اظهارات آنان چندین بار محصولات و وسایل آنان به سرقت رفته است.

از دیگر یافته های مطالعه، ضعف عملکرد نهادهای نظارتی در کنترل قیمتها در سطح خرده فروشی(مغازه داران) بود. زیرا غرفه داران معتقدند دلیل اصلی گرانی در سطح مغازه ها آن است که آنان محصولات را در میادین با قیمت پائین و زیر قیمت مصوب می خرند و بعد با قیمتهایی بالا به مردم می فروشند. بنظر آنان خرده فروشها در سطح شهر یاسوج و سایر شهرهای دیگر نرخهای مصوب را رعایت نمی کنند. که البته این امر باعث بی اعتمادی مردم نسبت به میادین و غرفه داران نیز می شود. لذا چنانچه نظارت مراجع ذیربط در حوزه خرده فروشی و عمده فروشی افزایش یابد و آنان را ملزم به نصب اتیکت و رعایت نرخهای مصوب کنند، و یا از طریق کنترل نامحسوس با گرانفروشان و متخلفان برخورد قاطع کنند، مسلماً نقش بسیار موثری در بهبود بازار میوه و تره بار خواهد داشت.

در خصوص محلهایی که غرفه داران محصولات را خریداری کرده و وارد میادین میوه و تره بار می نمایند، بنا به گفته غرفه داران این میادین، آنان محصولات را یا از میادین میوه و تره بار شهرهای همجوار (نظیر میدان شیراز) خریداری می کنند که در چنین مواردی باید فاکتور فروش را به رویت مسئولان ذیربط در بازرگانی و یا کمیته امور صنفی برسانند. و یا آنان محصولات خود را مستقیماً از محل تولید(باغ، مزرعه گلخانه و ....) خرید و وارد میادین خرده فروشی و عمده فروشی می کنند. که در این مورد هم مسئولان ذیربط سقف نرخ را قانوناً باید مشخص کنند. البته طبق نظر غرفه داران خود آنها قیمتها را مشخص می کنند.

از دیگر یافته های تحقیق آن است که  محصولات غرفه های میادین استان بخصوص میدان اصلی شهر یاسوج از تنوع لازم برخوردار نمی باشد. و صرفاً فعالیت آنان به عرضه محصولات محدودی مثل مرکبات، سیب درختی و صیفیجات و پیاز و هویج و چند مورد دیگر می باشد. در صورتیکه این میادین می توانند عرضه محصولات پروتئینی نظیر گوشت قرمز، مرغ و تخم مرغ و همچنین خشکبار را در دستور کار خود قرار دهند.

البته محصولات پروتئینی صرفاً در ایام عید در کنار میوه و تره بار در میادین استان عرضه می گردد.

جدول3- کاستیها وتنگناهای میادین استان به لحاظ قوانین، مقررات و نظارت

1

ضعف نظارت مراجع ذیربط در نرخ گذاری عمده فروشی وخرده فروشی

2

عدم رعایت نصب اتیکت نرخ توسط اکثر عمده فروشان و خرده فروشان

3

کارکنان و کارگران غرفه ها فاقد مجوز کسب می باشند

4

ضعف در سیستم امنیتی و نگهبانی میادین

5

کم آگاهی کارکنان و کارگران در خصوص قوانی و مقررات بازرگانی

 

4)بررسی رویکرد میادین در خصوص ایجاد تعادل در قیمتهای میوه و تره بار

بطور کلی در مصاحبه هایی که با طیفی از شهروندان استان و برخی از خرده فروشان در خصوص نرخ میوه و تره بار صورت گرفت و همچنین بازدیدی که از برخی از میادین استانهای همجوار صورت گرفت در مجموع نشان داد که هم میادین مادر و هم میادین خرده فروشی در سطح شهرهای استان طی چند سال گذشته نقش بسیار مثبتی در به تعادل رسیدن قیمتها داشته اند و بعلاوه یک شرایط رقابتی در سطح استان بین صاحبان غرفه های عمده فروشی و خرده فروشی ایجاد گردیده که این رقابت در نهایت به نفع تولیدکنندگان بوده است. و باعث گردیده تا تفاوت قیمتها با استانهای همجوار تقریباٌ همسان گردیده و حتی در برخی موارد قیمتها نسبت به استانهای همجوار حتی کاهش یابد. نکته دیگری که در این بررسی بدست آمد آن بود که مشاهدات ما در سطح استان نشان داد که قیمتها در برخی موارد همسان با قیمت در سطح تولیدکننده می باشد. خیلی از غرفه داران و شهروندان و حتی تولیدکنندگان اعتقاد دارند که وضعیت قیمتهای میوه و تره بار نسبت به چهار سال پیش بسیار فرق کرده و میادین خرده فروش در سطح شهرهای استان تا حد زیادی قیمتها را پائین آورده اند. بطور مثال عده زیادی از مصاحبه شوندگانی که در این تحقیق مورد مصاحبه واقع شدند صریحاٌ اظهار داشتند که در 4 سال گذشته تفاوت قیمت میوه جات نسبت به مرکز استان همجوار (شیراز) خیلی زیاد بوده است؛ به نحویکه قیمت یک میوه در یاسوج بیشتر موارد  بیش از دوبرابر همان میوه در شیراز بوده است.

 

 

جمع بندی و نتیجه گیری

از مجموع بررسیهای انجام شده نتیجه گرفته می شود که چنانچه مشکلات مربوط به میادین از لحاظ نظارتی، تجهیزاتی و زیرساختی، مرتفع گردند، این مراکز از رونق زیادی در راستای عرضه محصولات عمده فروشی برخوردار خواهند شد.  بعلاوه بر تقویت بازاریابی و توسعه بازار محصولات کشاورزی در استان که - می تواند دلگرمی خوبی برای تولیدکنندگان استان باشد – خواهد افزود.

 

پیشنهادات(توصیه های سیاستی قابل اجرا)

1- لازم است که میدانهای میوه و تره بار مادر به زیرساختهای لازم همچون سکوی بارانداز ، روشنایی محوطه و غرفه ها با پروژکتور، پارکینگ خودرو، تهویه مناسب، طراحی محل ویژه برای جمع آوری ضایعات و زباله ها، فعال نمودن باسکول میادین همه شهرها، مجهز گردند.

2- طراحی محل ویژه جمع آوری زباله و ضایعات باید به نحوی باشد که زباله های خشک و تر مجزا باشند.

3- نسبت به تجهیز میادین به امکانات رفاهی همچون آبخوری، سرویس بهداشتی مناسب، قهوه خانه و نماز خانه، جهت رفاه کارکنان، کارگران و مشتریان اقدام لازم صورت گیرد.

4- نسبت به استقرار وسایل بسته بندی و حتی سورتینگ و سردخانه های موقت در میادین مادر اقدام لازم صورت گیرد.

5- در صورت امکان در مبادی ورودی میادین میوه و تره بار استان آزمایشگاههای کنترل کیفی جهت تضمین سلامت محصولات و سنجش غلظت پسماندهای شیمیائی در محصولات ایجاد و راه اندازی شوند.  

6- نظارت مسئولان ذیربط (بازرگانی، شهرداری، جهاد کشاورزی، بهداشت) در خصوص کنترل و نظارت بر قیمتها، سلامت محصولات و رعایت بهداشت و ایمنی با شدت بیشتری استمرار یابد.

7- ضایعات به موقع از میادین خارج و در محلهای مناسبی دفن یا امحا گردند.

8- تنوع بیشتری به محصولات عرضه شونده در میادین داده شود.

9-در خصوص استفاده موثر از ضایعات میادین (بطور مثال تولید خوراک دام) مطالعات و فعالیتهای کارشناسی لازم صورت گیرد.

10- میادین خرده فروشی به درجه بندی کردن محصولات (1، 2، 3) خود ملزم گردند تا مشتریان بسته به میل خود بتوانند راحتتر انتخاب کنند.
فهرست منابع

 

1-      مصاحبه با خسرو فروغان مدیرعامل سازمان میادین شیراز(1386) منبع: www.magiran.com

2-              مصاحبه با عبدالرحمن چراغعلی، 1385، منبع اینترنت(www.iranews.ir)

3-      بابائی، 1386، مروری بر مشکلات بازارهای میوه و تره بار تهران و کرج منبع: www.shora-tehran.ir

4-      مصاحبه با حسین صفائی 1387 ، نظام توزیع میوه و تره بار در میادین شهرداری تهران: www.hamshahrionline.ir/hamnews

5-      نجاری محمود1387، خلاصه گزارش طرح تحقیقاتی دانشجویان دانشگاه هنرمنبع: www.civilica.com

6-      ابتکار، 1387وضعیت بازار میادین میوه و تره بار اصفهان، منبع: www.mayadin-isfahan-pr.blogfa.com

7-      بررسی وضعیت میادین میوه و تره بار 1386، منبع: www.Qomshora.ir/news.

8-              قیمت میوه در میادین شهرداری تهران 1385، منبع: www.aftab.ir/news

9-              نابسامانی میادین میوه و تره بار-1386- منبع: www.tehran.ir