صندوقچه

درود بر همه دوستان، من خبرنگار اقتصادی و گردشگری هستم با توجه به رشته تحصیلی و همچنین علاقه خودم سعی می‌کنم مطالب اقتصادی و گردشگری نوشته شده توسط خودم را برای مطالعه شما بزرگواران منتشر کنم.

LNG پلی بین تجارت جهانی گاز طبیعی
نویسنده : عماد عزتی خراسانی - ساعت ٤:٢۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱۱/۸
 

1.      گاز طبیعی به صورت ال . ان. جی به زودی نقش بسیار مهمی را در تجارت جهانی گاز طبیعی ایفا می کند.

2.      تجارت گاز طبیعی به صورت ال.ان. جی در سال 2020 تقریبا 40 درصد تجارت گاز طبیعی جهان را به خود اختصاص داده است

3.      یکی از برنامه های بلند مدت شرکت توتال به دست گرفتن نقش کلیدی این تجارت در آینده خواهد بود.

 

پس از کشف نفت و انقلاب صنعتی به واسته بودن سوخت ارزان  و قابل حمل برای کارخانجات دنیا با افزایش تقاضا برای این محصول مواجه شد، به طوری که برای تهیه این نعمت خدادادی حتی جنگهایی نیز به راه افتاد اما پس از مدتی کشورهای در حال توسعه به فکر جایگزینی نفت با ماده دیگری افتادند و ترجیح دادن که از این طلای سیاه برای مصارف دیگری به جز سوزاندن استفاده کنند و انرژی مورد نیاز برای چرخاندن چرخ اقتصاد را از منبع دیگری به دست آورند که خیلی زود توجه آنها به گاز طبیعی جلب شد.  اما همه کشورها منابع گازی نداشتند و امکان انتقال گاز برای مصارف  آنها در ابتدا مشکل بزرگی بود  این اشکال زمانی بیشتر خودنمایی کرد که جهت انتقال گاز از خطوط لوله باید استفاده می شد ، امنیت ، هزینه احداث و وابستگی بیش از حد به تولید کننده از عمده مشکلات این انتقال بود، اما با پیدایش ال.ان.جی یا همان گاز طبیعی مایع شده این داستان به شدت تغییر کرد چون امکان جابجاکردن این محصول به راحتی فراهم شد و بجای نفت کش های عظیم شاهد حرکت کشتی های بسیار بزرگی به صورت تانکر های گاز مایع بودیم، بنابراین دیگر تهیه این محصول سخت نبود حالا شیپور همان جنگی که برای طلای سیاه به صدا در آمده بود در قرن حاضر برای این گاز مایع یا همان ال.ان.جی به صدا در آمده است که این خود شاید هم نوعی فرصت برای کشورهای تولید کننده باشد یا در بعضی از مناطق مثل خاورمیانه شاید کمی تهدید نیز باشد.

بازارهای اصلی تجارت گاز طبیعی در جهان بین سه منطقه عمده تقسیم شده است که آنها با توجه به موقعیت جغرافیایی و یا میزان ذخایر خودشان توانسته اند نام خود و درصدر تجارت این محصول  قرار دهند این مناطق عبارتند از 1. آمریکای شمالی 2. اروپا و آسیا. با توجه به افزایش تقاضای روز افزون در این مناطق بازارهای معاملاتی این محصول نیز در همان مناطق افتتاح شد و باعث شد که این مناطق به عنوان نقاط طلایی در معاملات این نعمت خدادادی مطرح شوند وهمواره کانون توجه شرکت های نفتی و گازی باشند.

کانادا و مکزیک دو کشوری هستند که بیشترین میزان درخواست خرید این محصول را در منطقه آمریکا به خود اختصاص داده اند اما وضعیت در اروپا به روش دیگری است که میزان تقاضا آنها بخصوص کشورهای حاشیه دریای شمالی و یا کشورهای ساحلی اروپا با رشد تقاضا در ایام سرد سال مواجه هستند . با توجه به محدودیت های موجود برای تامین نیازهای روزافزون این محصول در کشورهای اروپایی آنها ترجیح داده اند که این نیاز خود را از طریق خط لوله گاز روسیه و الجزایر به اروپا تامین کنند اما این خط انتقال گاهی زیاد قابل اطمینان نیست. مثلا در اختلافات گذشته روسیه چندین ماه از انتقال گاز جلوگیری کرد و کشورهای خریدار با مشکلات زیادی مواجه شدند.

در سمت دیگر جهان یعنی در آسیا اصلی ترین کشورهایی که بیشترین تقاضا را برای خرید این محصول یعنی گاز طبیعی دارند عبارتند از ژاپن، کره جنوبی و تایوان . سه کشور مذکور از بزرگترین بازارهای خرید ال.ان.جی  نیز می باشند .  این  کشورها در ابتدا به دنبال وارد کردن گاز طبیعی از طریق خط لوله بودند اما دو عامل عمده آنها را به خرید گاز به صورت ال.ان. جی تشویق کرد.

این تغییر نگرش برای خرید گاز در این منطقه به این دلیل ایجاد شده که تولید کنندگان گاز طبیعی در منطقه آسیا با توجه به ایجاد دو بازار بسیار بزرگ و جدید یعنی چین و هند ترجیح می دادند که قرادادهای طولانی مدت با این بازارهای همیشگی منعقدد کنند بنابراین دیگر تمایلی به بستن قراردادهای موردی با کشورهای کوچکتر نداشتند از طرف دیگر کشور های تولید کننده با امضاء قراردادهای بلند مدت دیگر قادر به تامین گاز خریداران  موردی خود نبودند بنابراین کشورهای خریدار ترجیح دادند که نیاز خود را به صورت گاز مایع تهیه کنند این تغییر روش یعنی اطمینان بیشتر و قیمت ثابت تر از دیگر بازارهایی که قیمت شناور داشتند.

با نگاهی به روند افزایش تقاضای خرید گاز طبیعی به صورت ال. ان. جی در دهه گذشته جهان می توان به این نتیجه رسید که بازار خرید گاز طبیعی به صورت ال.ان.جی به زودی بسیار پررونق و بزرگ خواهد شد. این رشد تقاضا در کشورهای آسیایی بین 5 تا 6 درصد سالانه خواهد بود شاید این افزایش به دلیل حضور دو باز بزرگ ذکر شده باشد. این رشد تقاضا در اروپا سالانه بین 2 تا 3 درصد و در آمریکای شمالی تقریبا یک درصد بوده است . با توجه به این میزان افزایش سالانه درخواست خرید گاز در جهان ،  میادین گازی کشورهای تولید کننده  نزدیک به این کشورها (یا همان خریداران) دیگر قادر به تامین کردن نیاز آنها نبودند بنابراین هر کشوری باید نیاز خود را به شکل دیگری تامین می کرد که راهی به جز گاز ال.ان.جی نبود آنها تصمیم گرفتند که نیازهای خود را از بازارهای دیگر دنیا غیر از بازارهای محلی خود تامین کنند.

به هر حال خریداران گاز طبیعی مجبور به واردات این محصول از کشورهای تولید کننده هستند و با توجه به افزایش روز افزون تقاضای آن روابط خاصی بین عرضه و تقاضا به وجود آمده است به این صورت که خریداران به دنبال منابع گاز مطمئن برای تامین این انرژی هستند و فروشنده ها هم به دنبال بازار دایم برای محصول خود هستند این موضوع باعث شده که کمی این بازار به سمت سلیقه ای رفتار کردن خریدار و فروشنده برود.

این استراتژی یعنی انتخاب مشتری دایم باعث شده که تولید کنندگان توجه خود را به سمت بازارهای دایمی نزدیک خود متمرکز کنند و از طریق خطوط لوله محصول خود را به خریدار تحویل دهند بنابراین بیشترین محصول تولید شده توسط  تولید کننده در منطقه نزدیک خود به فروش می رسد با توجه به محدود بودن منطقه تولید این محصول پرتقاضا کشورهای خاصی قادر به تهیه نیاز خود هستند حالا سوال اینجاست که خریداران دیگر باید چه کار کنند؟ یا اینکه اگر با افزایش ناگهانی تقاضا روبروشدند چگونه باید این تقاضارا  برطرف کرد؟ پاسخ خرید گاز مایع به صورت ال. ان . جی است اینجاست که این محصول دقیقا مانند پلی بین بازارهای مختلف گاز طبیعی نقش مهمی را بازی می کند.

با توجه به تغییر ذائقه تجارت گاز از صورت خط لوله به ال.ان. جی پیش بینی می شود که سالانه ده درصد این تجارت یعنی تجارت گاز به صورت ال.ان.جی رو به افزایش است حالا همین افزایش باعث شده که شرکت های نفتی و گازی برای سرمایه گذاری در این زمینه از یکدیگر پیشی بگیرند و رقابتی بسیار بزرگ در حال شکل گیری است. یکی از مناطقی که در آن رقابت بسیار گسترده ای بین شرکت های سرمایه گذاری نفتی در حال انجام است خاورمیانه می باشد.

البته خاورمیانه به تازگی وارد بازار فروش ال.ان.جی شده که این خود یک امتیاز مهم  برای سرمایه گذاری شرکت های خارجی بوده است با توجه به وسعت میادین گازی این منطقه و گسترش درخواست خرید از منطقه آن را به یک قطب عظیم تبدیل کرده که آینده ای بسیار روشن را برای این منطقه در نظر گرفته است.

خاورمیانه با توجه به ترجیح تولید کنندگان برای قراردادهای دایم با  خریداران عمده هر کدام از آنها  بازار هدفی را برای خود در نظر گرفته اند به طور مثال الجزایر ، اروپا را انتخاب کرده و با خط لوله درخواست آن منطقه را تامین می کند . برونئی و اندونزی تقاضای کشور ژاپن را تامین می کند و شرکت گازی ای.دی گاز (ADgass)  در ابوظبی (این شرکت طبق قرارداد سال 1990 میلادی بین کشورهای عمان و قطر در منطقه خاورمیانه تاسیس شد) تامین کننده گاز کره جنوبی و بخشی از تقاضای ژاپن و تایوان را به خود اختصاص داده است.

اما با توجه به تقاضای روزافزون این محصول هرگز این کشورها توان تامین همه نیازها را ندارند بنابراین شرکتهای سرمایه گذاری گازی به دنبال سرمایه گذاری در مناطق گازی جدیدی و بزرگتری هستند  درخواست روبه رشد منطقه آتلانتیک و آمریکای شمالی باعث شده که دید ویژه ای به آینده خاورمیانه داشته باشند . بیشترین عاملی که باعث شده تقاضای این محصول در منطقه یورو باشد وجود چند کشور صنعتی و همچنین نیاز به سوخت خانگی آنها است این کشورها منابع تامین کننده ای برای تامین کامل نیاز خود ندارد و کلیه نیازهای خود را با واردات تامین می کنند که البته شاید کشورهایی مثل اسپانیا  و بریتانیا مهمترین عامل در افزایش تقاضا در این منطقه باشند.

 اما به هرحال  استراتژیک بودن این محصول باعث شده شرکت های سرمایه گذاری در این زمینه بیشتر دقت کنند و مناطقی را برای سرمایه گذاری خود انتخاب کنند که به آینده آن کاملا مطمئن باشند بهترین منطقه سرمایه گذاری برای آنها خاورمیانه بوده است که با توجه به التهابات جدید منطقه آنها را از این منطقه دور نکرده است حتی اگر قراردادی هم در منطقه قطب شما توسط انگلستان و روسیه برای کشف گاز طبیعی بسته شده باشد، بازهم این خاورمیانه است که نقش کلیدی را در تامین گاز طبیعی دنیا دارد. به دو دلیل هرگز خاورمیانه از کانون توجه آنها دور نخواهد شد اول اینکه این منطقه به آبهای آزاد بسیار راحت دسترسی دارد و مشکل حمل و نقل محصولات نفتی را بسیار ساده کرده و دوم اینکه ذخایر بسیار عظیمی از این نعمت خدادادی در این منقطه وجود دارد که شاید تا سال های سال برای تامین نیاز کشورها کافی باشد.

خاورمیانه با توجه به ذخایر بسیار عظیم خود نقش اصلی را داراست طبق پیش بینی موسسات نفتی تا سال 2015 میلادی این منطقه باید تقریبا 170 بیلیون مترمعکب (170Gm3)از این محصول را تولید کند و در بازار جهانی عرضه کند این آمار به همراه کشورهای اندونزی، مالزی و استرالیا می باشد. در حوزه آفریقا هم کشورهای الجزایر و نیجریه توان تولید بیش از 140 بیلیون متر مکعب(140Gm3) را خواهند داشت با توجه به این ارقام به این نتیجه خواهیم رسید که در آینده بسیار نزدیک دو سوم از نیاز بازار جهانی ال.ان.جی باید از طریق خاورمیانه تامین شود که این خود بسیار جالب و جذاب برای کسب سرمایه گذاری در این زمینه بوده و هست. اگر به نحوه دیگری به این موضوع نگاه کنیم در می یابیم که چه رقابت سنگینی در این زمینه بین شرکت های سرمایه گذاری وجود دارد و چه فرصت طلایی برای کشورهای تولید کننده در  حال شکل گیری است.

دیگر عاملی که باعث شده محصولات گازی به صورت ال.ان.جی  روبه رشد باشد رقابت شدید بین دو کشور آمریکا و انگلستان می باشد این دو کشور با به دست گرفتن کنترل کشورهای تولید کننده در مناطق گازی جهان (اشغال کردن این کشورها) یا بستن قراردادهای بسیار بلند مدت تولیدات کشورهای منطقه را به خود اختصاص داده اند یا به عبارت دیگر مونوپل خود کرده اند و این کشورها دیگر قادر به فروش محصولات به دیگران نیستند بنابراین خلائی در این بازار ایجاد شده که باعث ایجاد رقابت و رشد روز افزون برای خرید گاز به صورت ال.ان.جی شده است. با توجه به این سلطه این دوکشور برای خود امپراطوری ایجاد  کرده و تقریبا کلیه معاملات گازی دنیا را با این روش در کنترل خود گرفته اند. به این ترتیب که کل محصولات را خریده و خود دوباره همان محصول را در بازارهای جهانی عرضه می کنند یا به عبارت دیگر واسطه گری. با این رویکرد راه دیگری برای خریداران جهت فرار از این بازار سیاه  باقی نیست جز خرید گاز مایع به صورت ال.ان.جی از دیگر بازارها ی موجود در جهان. در واقع اروپا برای تهیه نیاز خود رو به خرید گاز به صورت ال.ان.جی آورده یا به عبارت دیگر با این کار خود باعث تعادل بین بازار عرضه و تقاضا در بازارهای اصلی ای مثل هنری در منطقه تگزاس یا انگلستان می باشد. این نقش تعادلی ال.ان.جی هست که باعث کنترل قیمت این محصول شده است.

 

پیش بینی قیمت منطقه آتلانتیک

ال.ان.جی همیشه نقش مهمی در تعادل قیمت را در بازارهای جهانی داشته و روزبه روز نیز بیشتر می شود. بین دو طرف معادله یعنی خریدار و فروشنده همیشه رابطه عرضه و تقاضا تعیین کننده قیمت بوده اما ال ان جی این رابطه را کمرنگتر کرده به این ترتیب که خریداران هربار که احساس کنند قیمت محصولات گازی در منطقه خودشان واقعی نیست و یا اینکه بی دلیل بالا رفته سعی در تهیه نیاز خود به صورت ال ان جی از بازارهای دیگر می کنند بنابراین هیچگاه دیگر قیمت غیرواقعی نخواهد بود چون فروشنده ها نیز به خوبی می دانند امکان دست یافتن به گاز برای همه خریداران بسیار ساده است.  یعنی اگر در بازار اروپا قیمت مناسب نباشد خریدار از آسیا یا خاورمیانه به راحتی نیاز خود را تامین می کند.

این دسترسی بسیار آسان به محصولات گازی به دلیل حمل و نقل بسیار سریع و مطمئن  می باشد که همین سادگی خود باعث رونق بسیار خوبی در صنعت حمل ونقل گاز طبیعی به صورت ال ان جی  بین بازارهای جهانی شده است. یعنی همراه با رشد تقاضا این صنعت یعنی صنعت حمل و نقل محصولات گازی به صورت ال.ان.جی نیز رشد کرده . در ماههای پرمصرف گاز در اروپا یعنی در زمستان خریداران با تکیه به این سرویس ها یعنی حمل و نقل بسیار دقیق و مطمئن سعی در تهیه نیاز خود از سوی دیگر جهان می باشند و کار تجارت خود را انجام می دهند.  بنابرایین کشتی های حمل گاز به صورت ال.ان.جی حکم پل ارتباطی بین تولیدکنندگان و مصرف کنندگان را ایجاد می کنند (شما تا توجه به نقشه مندرج در مطلب می توانید جهت حمل و یا حرکت گاز ال.ان جی را در جهان دنبال کنید ) با این امکانات دیگر مهم نیست که بازار هدف چقدر از میادین گازی دور باشد مهم این است که چه شرکت حمل و نقلی را برای خود انتخاب کرده تا محصول خریداری شده را در زمان مقرر دریافت کند. با این روش یکی از اشکالات قراردادهای بلند مدت برای خرید گاز توسط خط لوله روشن می شود در این قرارداد ها خریدار و فروشنده ملزم به پرداخت جریمه در صورت عدم اجرای تعهداتشان می شوند که این موضوع زیاد ناخوشایند هیچ کدام نیست اما از این الزامات در خرید گاز به صورت ال ان جی خبری نیست بنابراین اکثر شرکت ها ترجیح می دهند که از این طرق معامله کنند.

با رشد معاملات گاز به صورت ال ان جی منطقه آتلانتیک با ثبات قیمت بیشتری روبرو شده و این محصول دستخوش تغییرات زیادی نمی شود کارشناسان پیش بینی می کنند که تا سال 2020 این موضوع باعث تک نرخی شدن این محصول در این بازار خواهد شد و دیگر قیمت شناور نخواهد بود.

شاید این موضوع  یعنی قیمت پایه گاز بر مبنای قیمت ال ان جی محاسبه شود اما این موضوع در خاورمیانه زیاد قابل تصور نیست  و این منطقه راه طولانی تری برای تحقق این موضوع خواهد داشت.  یکی از اصلی ترین و اساسی ترین مشکلات روبروی این موضوع یعنی مبنای محاسبه قیمت بر اساس ال .ان جی وجود قردادهای بسیار طولانی مدت بین این منطقه و شرک های بزرگ گازی به صورت تعهدی می باشد . یعنی این منطقه تقریبا برای سالها محصولات خود را پیش فروش کرده بنابراین تغییری در این موضوع به زودی امکان پذیر نیست که به گفته کارشناسان تا سال 2020 این قراردادها قابل اجرا خواهند بود پس بعد از آن زنگ این تغییر به صدا در خواهد آمد. این موضوع باعث شده که قیمت گاز در آتلانتیک کمی بالاتر از حوزه خاورمیانه باشد ولی در آینده پل ارتباطی یعنی همان ال .ان.جی باعث می شود که تفاوت قیمت از بین برود و تماما به یک قیمت باشند.

با توجه به حضور بلند مدت شرکت توتال فرانسه در منطقه خاورمیانه و با در نظر گرفتن این تغییر شرکت توتال قادر خواهد بود که نقش مهمی را در منطقه های گازی حوزه خاورمیانه خواهد داشت.  این شرکت در حال حاضر دومین شرکت بزرگ گازی در زمینه ال.ان.جی در جهان می باشد و این موضوع باعث ایجاد اعتماد کلیه خریداران به این شرکت برای قراردادهای گازی شده است.

تقاضای روز افزون گاز در جهان باعث شده که شرکت های بزرگ سرمایه گذاری به دو منطقه آفریقا و خاورمیانه بسیار تمرکز داشته باشند به صورتی که تا سال 2015 منطقه خاورمیانه اولین هدف این سرمایه گذاری ها خواهد بود با توجه به دو صنعت نوظهور یعنی چین و هند گسترش میادین گازی بسیار مهم جلوه کرده و رقابت بسیار تنگاتنگی را ایجاد کرده است برای گسترش صنعت اکتشاف و استخراج این محصول بخصوص در خاورمیانه جدی شده که این موضوع خود ایجاد موقعیت های بسیار ممتازی برای کشورهای منطقه به دنبال خواهد داشت که شاید نقشه تعیین کننده بقای این کشورها  که آینده اقتصادی آنها عمدتا به نفت و محصولات آن وابسته است داشته باشد . طبق سیاست های بازارهای جهانی یعنی تثبت قیمت گاز مایع طبیعی باعث شده که خاورمیانه و محصولان ال.ان.جی بین بازار های آنتلاتیک و پاسفیک مثل پل ارتباطی بین این دو بازار قرار گرفته که با توجه به برنامه تثبیت قیمت سرمایه گذاران حاضر به سرمایه گذاری های کلان برای ساخت این پل هستند .

شرکت توتال فرانسه  در این زمینه  سرمایه گذاری های بسیار خوبی انجام داده به طوری که این شرکت در ونزوئلا، آرژانتین و بولیوی به عنوان قویترین شرکت عمل کرده است طبق آمار رسمی این شرکت دومین شرکت تجاری و سرمایه گذاری در این صنعت در بازار جنوبی قرار داد.  شرکت توتال در طرف دیگر بازار یعنی بازار آتلانتیک شرکت توتال به عنوان یک شرکت اکتشافی استخراجی در کشورهای آنگولا و خصوصا نیجریه نیز نقش اساسی را ایفا کرده است این دو کشور آفریقایی کشورهایی هستند با منابع غنی گازی که در سال 2007 میلادی توتال تقریبا 15 درصد از پروژه های گازی این منطقه را به خود اختصاص داده و همچنین پروژه های بسیاری زیاد گازی را در زمینه توسعه میادین نیز به دست گرفته است.

در بازار اروپا این شرکت با توجه به نزدیکی دفتر مرکزی این شرکت به منطقه باعث شده که این ارقام به هجده و چهار دهم درصد شده بنابراین حضور کاملی در اروپا داشته است.

سرمایه گذاری در استرالیا و خاورمیانه

استراتژی اصلی شرکت توتال در منطقه استرالیا  و خاورمیانه با توجه به تقاضای روزافزون درخواست ال.ان.جی به شکل خاصی طراحی شده و هدف اصلی برای به دست گرفتن این دو بازار می باشد به همین منظور شرکت توتال در کشور اندونزی بهترین نقش را داشته به طوری که تقریبا 69 درصد پروژه های اکتشافی و استخراجی را در این منطقه بسیار غنی به خود اختصاص داده است. شرکت توتال در منطقه خاورمیانه نقش کلیدی را ایفا می کند چون  این شرکت در کشورهای منطقه حضور طولانی داشته  و کاملا به قوانین و شرایط منطقه مسلط می باشد.

در منطقه خلیج  فارس در 3 پروژه اصلی و عمده به عنوان رکن اصلی قرار گرفته است و توانسته بخش عمده ای را به خود اختصاص دهد . این سه پروژه عبارتند از شرکت ای دی گاز (adgass) در ابوظبی 5% ، قطر 10% و OLNG عمان 5.54% بوده است که البته این پروژه ها با رقبایی مثل کشورهای کره جنوبی ، ژاپن به ثبت رسیده است بنابراین روند بسیار خوبی برای شرکت توتال بوده است. این حضور به صورت خرید سهام از شرکت های مالک این میادین گازی بوده که این خرید خود باعث ارزش افزوده بسیار بالایی برای شرکت توتال شده است.

در همین حال شرکت توتال موفق به بستن سه قرارداد توسعه میادین گازی در همین منطقه شده است که به ترتیب عبارتند از منطقه گازی قطر (2) به میزان 7/16% که در سال 2009 میلادی شروع شده است. قرارداد در کشور یمن به میزان 6/39% که سال 2008 میلادی به امضاء رسیده است. سومین و جنجالی ترین قراردادها برای این شرکت در منطقه خاورمیانه قرارداد پارس جنوبی در کشور ایران که در سال 2010 به اجرا در خواهد آمد بوده است میزان این قرارداد 30% بوده است.

همچنین توتال توانسته به عنوان شریک تجاری کشور ژاپن در این منطقه نیز تعدادی قرارداد بسته است و توانسته موقعیت خود را بهتر از قبل قرار دهد.

به شکل کلی شرکت توتال با توجه به افزایش رشد تقاضای این محصول یعنی محصولات گازی برای خود برنامه های بلند مدتی در نظر گرفته که با توجه به این قراردادها در نظر دارد به امضاء قراردادهای کلی در میادین گازی کنترل این بازار را در دست داشته باشد یعنی به صورت زنجیره ای در کل میادین حضور داشته باشد که بتواند این بازار را درکنترل خود داشته باشد. 

 منبع: Philippe sauquent

Vice-president strategy, total gas