صندوقچه

دوشنبه هر هفته از رادیو اقتصاد موج اف ام فرکانس98 مگاهرتز با شماره تلفن 22652525 و پیامک300003637 از ساعت 05/12 تا 15/13 پاسخگوی پرسش های شما عزیزان در زمینه گردشگری خواهم بود. برای اطلاع از موضوع برنامه هر هفته و مشارکت در آن می توانید به وب سایت رادیو اقتصاد مراجعه فرمایید و با مشارکت در آن در بهبود کیفیت برنامه بنده را یاری نمایید

نگاهی به روند خرید تضمینی دولت برای محصولات استراتژیک
نویسنده : عماد عزتی خراسانی - ساعت ٤:۱٩ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱٢/٢٧
 


خوشه هایی که برای دیگران به بار نشست

همانطور که می دانیم گندم جزو یکی از محصولات استراتژیک بین المللی در دنیاست که اغلب کشورها علاقمند هستند نسبت به روند تولید و البته میزان تقاضای بازارهای داخلی ریزبین و سختگیر باشند  تا با اتکاء به محصولات داخلی خود روزگار سپری کند.

به یاد داریم جشن خودکفایی تولید گندم را که سال 1383 در دولت هفتم برگزار شد، چه خوش بود شادی آن روزهای ایران که به روایت اخبار منتشره از واردات محصول استراتژیک گندم بی نیاز شده و به تولیدات داخلی خود دل بسته بود.

این روایت یعنی اهمیت عرضه و تقاضای گندم در بازارهای داخلی ایران سال 1392 شمسی روندی کاملا متفاوت را تجربه کرد و علی رغم برگزاری جشن خودکفایی، بازهم واردات گندم اوج گرفت و بسیاری از کارشناسان را شگفت زده کرد. هرچند دلیل عمده این موضوع را می توان تحریم های اقتصادی یکجانبه علیه ایران دانست اما هرگزنمی توان از سیاست ها و نقش دولت در این باره چشم پوشی کرد.

کشاورزان ابتدای سال زراعی 1392 با امید و آرزوهای فراوانی دانه های گندم را در زمین های خود کاشته و منتظر رشد آنها شدند تا بتوانند با قیمتی که دولت به آنها وعده داده بود محصول خود را بفروشند و امورات زندگی را بگذرانند اما هرچه ساقه های گندم مزارع آنها قد می کشید مشکلات معیشتی و البته بحث پرداخت بدهی معوق دولت به آنها نیز بزرگتر می شد تاجایی که کشاورزان دریافتند دولت توان پرداخت پول خرید تضمینی سال  گذشته و البته سال جدید را ندارد و سال 1391  به میزان گسترده ای هم دست به واردات گندم زده است. بنابراین بدون تردید تقاضای خرید گندم یا همان حاصل دسترنج کشاورزان از سوی دولت زیاد جدی نبود و تولید کنندگان باید شخصا به دنبال چاره جهت فروش محصول خود می رفتند.

این در حالی بود که با توجه به گسترش دامنه تحریم های یکجانبه علیه ایران و البته بالارفتن نرخ انواع ارز در کشورمان خریداران خارجی که عمدتا از کشورهای عربی همسایه بودند با رنگ سبز دلارهای با ارزش خود سر مزارع زرد رنگ گندم حاضر شدند و قیمتی بالاتر از قیمت خرید تضمینی دولت را به صورت نقد به کشاورزان پرداختند.

همانطور که می دانیم قیمت خرید تضمینی گندم توسط دولت ابتدای سال 1392 علی رغم مخالفت ها و البته اعتراض های تولید کنندگان مبلغ 720 تومان تعیین شده بوده اما خریداران عرب مبلغی حدود 800 تا 1000 تومان نقدا به کشاورزان می پرداختند و حاصل دسترنجشان را بار کامیونها از طرق مرزهای جنوب غربی کشور به صورت قاچاق خارج می کردند تا به قیمت 1200 تومان به فروش برسانند.

حضور نیروی انتظامی

هرچه به پایان سه ماهه نخست سال 1392 نزدیک تر می شدیم اخبار قاچاق گندم از مرزهای جنوب غربی کشورمان جدی تر و البته نگران کننده تر می شد تا اینکه بالاخره دولت با دستوری نیروی انتظامی و مسئولان گمرکی را به جلوگیری از رویداد موظف کرد.

پس از این اقدام دولت با پرداخت نقدی مبلغ محصول تحویل داده شده توسط کشاورزان سعی در کاهش روند خروج گندم از مرزهای کشورمان کرد هرچند در این زمینه زیاد موفق عمل نکرد اما سرانجام با ابزار قانون توانست آن را به حداقل برساند.

این درحالی بود که براساس اتفاق های یاد شده دولت ومجلس برای جلوگیری از روند خروج گندم از مرزهای ایران و البته تشویق کشاورزان به کشت این محصول استراتژیک علاوه بر تشدید موانع قانونی قاچاق اقدام به افزایش قیمت خرید تضمینی گندم به 1050 تومان برای هر کیلوگرم گندم تحویل داده شده کشاورزان به دولت کردند .

دولت یازدهم و تکرار واردات

اواسط تابستان امسال بود که دولت یازدهم سکان هدایت کشور را از دولت قبلی با تمام وعده و وعیدهایش در این زمینه تحویل گرفت و رسما کارش را آغاز کرد اما از آنجا که شروع کار دولت جدید با زمان کم محصولی گندم  یا در واقع فصل کاشت مواجه شد و از آنجا که به گفته خود مسئولان معضل کمبود در این زمینه وجود داشت دولت یازدهم نیز به ناچار نمی تواند راهی جز واردات گندم داشته باشد.

این در حالی است که حسن روحانی، اوایل ریاستش گفت : «دولت امسال قصد واردات حدود هفت و نیم میلیون تن گندم را از یازده مبدا جهانی دارد و با توجه به بحث خشکسالی های موجود در کشور این اتفاق غیر قابل اجتناب است، اما اینگونه نیست که برای آینده برنامه ای نداشته باشیم و دوباره چرخه قبلی را تکرار کنیم.»

به هر حال نمی توان فراموش کرد که هر حرکت دولت در نحوه و عادت تولید کشاورزان بخصوص در محصولات استراتژیکی چون گندم تاثیر گذار خواهد بود و می تواند سرنوشت تولید اینگونه محصولات را تعیین کند و از آنجا که روند تولید در  این زمینه زمانبر است درواقع می توان اینگونه درنظر گرفت که در صورت اتخاذ تصمیم های اشتباه بحران های مقطعی بسیاری را تجربه خواهیم کرد.

عدم توانایی دولت در ذخیره

اگر از بحث خرید تضمینی گندم دولت با قیمت جدید یعنی هر کیلو 1050 تومان بگذریم که می تواند به عنوان راه کاری مناسب برای جلوگیری از خروج محصول کشاورزان از مرزهای ایران باشد بگذریم مهمترین معضل به عقیده بسیاری از کارشناسان در بحث گندم عدم توانایی در ذخیره سازی محصول است که باعث بروز زیان های غیر قابل جبران به تولید کنندگان شده و حتی آنها را وادار به تغییر عادات کشت خود می کند .

بسیاری از این کارشناسان نبود اعتبار لازم جهت ساخت سیلو و نگهداری علمی گندم را دلیل اصلی این موضوع می دانند در حالی که معتقدند پراکنش سیلوها در کشورمان اصلا اصولی صورت نگرفته است و برخی از استان های تولید کننده با کمبود سیلو مواجه هستند و گروه دیگر نبود کارخانجات و صنایع تبدیلی را چاره کار عنوان کرده اند اما هر دو گروه یکصدا می گویند نمی توان از بحث تکنولوژی های کاشت ، داشت و برداشت در کشورمان نیز چشم پوشی کرد چون در این چرخه به دلیل نبود تکنولوژی های مناسب میزان بسیار زیادی دورریز و ضایعات محصول ایجاد می شود که همین رقم می تواند در تصمیم گیری کشاورزان جهت تغییر محصول خود نیز کاملا تاثیرگذار باشد.